حكمت عملى يا اخلاق مرتضوى - الهى قمشهاى، مهدى - الصفحة ٥٧ - كلمه ٨ - قال أمير المؤمنين

ترجمه: نه خدا در اشياء داخل است و نه از آنها خارج.

شرح: يعنى ذات يكتا و يگانه خدا با آنكه با تمام موجودات و مقوّم كليّه حقايق وجوديه است داخل در عالم است و خارج از عالم، از چيزى بطور مباينت خارج نيست و در چيزى به نحو حلول داخل نيست. به عبارت ديگر خدا در حدود و ماهيات اشياء داخل نيست و از وجود و حيث نورانيّت عالم هم خارج نيست. «عالم ز تو هم تهى و هم پر» پس نور وجهش كه تجلى فعلى اوست با تمام موجوداتست‌ وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ‌[١] چون ذات بحت بسيط الحقيقه است و بسيط الحقيقة كلّ الاشياء و ليس بشئ منها، در هيچ تعيّن و حدّ و ماهيت نمى‌گنجد و مقوّم تمام موجوداتست و محيط به كليّه وجودات و در هرمكان آن لا مكانى حاضر و از كليّه امكنه خارج است.

كلمه ٨- قال أمير المؤمنين ٧: الاخلاص عبادة المقرّبين‌

[٢].

ترجمه: اخلاص در عمل عبادت بندگان مقرّب خداست.

شرح: يعنى اخلاص در عبادت كه هيچ شائبه شرك و ريا در او نباشد و در او هواى نفس هيچ مداخله نكند و جز رضا و خشنودى حق در آن عمل هيچ منظورى نداشته باشد و إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ‌ صرف باشد آن عبادت بندگان خاص و مخصوص مقرّبان درگاه الهى است كه آن مشتاقان حق در عملشان شوق بهشت و خوف دوزخ هم مداخله ندارد و تنها نظرشان در كار به ميل و رضاى معشوق است مانند على ٧ و خاصّان شيعيان كه ميل آنها فانى در ميل خداست، وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ\*.

[١] - حديد/ ٥

[٢] - غرر و درر آمدى، شرح آقا جمال خوانسارى، ط ١، ج ١، ص ١٧٦، ش ٦٦٧.

قوله:« جز به ميل حق ...».

قوله:« آتشى از عشق ...».