شيداي روح الله (سيري در زندگي آيت الله حاج آقامجتبي حاج آخوند) - مُهری، محمد جواد - الصفحة ٦١ - آية الله العظمي ميرزاي ناييني
آية الله نائيني در محرم سال ١٣٠٣ ق، اصفهان را به قصد عراق ترک نمود ودرآنجا نزد حاج ميرزا حسن شيرازي معروف، سيد محمد فشارکي وآخوند ملا محمد کاظم خراساني، دانستههاي فقهي خود را فزوني بخشيد.
آية الله شيرازي به دليل استعداد وافر و هوش سرشار آية الله نائيني عنايتي ويژه به ايشان داشتند وبه مرحوم فشارکي سفارش نموده بودند که با اين شاگرد رابطهي بيشتري برقرارکنند که اين گونه هم شد وبين اين دو رابطهي صميمي، برقراربود.
اعتبارعلمي ومقام فقهي آية الله نائيني به حدي بود که درسال ١٣١٨ ق تدريس در حوزهي نجف را آغاز کردند، مرحوم آقا سيد جمال اصفهاني گفتهاند: من يک طاقچه تقريرات درس مرحوم نائيني رادارم.
بعد ازوفات آية الله شريعت اصفهاني، مرجعيت ديني به وي اختصاص يافت و درعلم اصول، ابتکار و نوآوري هاي زيادي بوجود آورد، وي را يکي از فقهاي تحول آفرين فقه شيعه به شمار آورده که توانسته است فروع نويني از فقه حکومتي را براساس احاديث و روايات ائمه معصومين٧ بنيان نهد، از اين جهت دربرخي کتب تراجم، او را مجدّد علم اصول دانستهاند.
وي منظمترين و جامعترين تحليل اصولي وتوجيه شرعي را پيرامون حکومت نگاشت، تا براساس آن بتوان تشکيلاتي را بجاي دستگاه استبداد پديد آورد. کتاب ارزشمند وي در اين مورد، تنبيه الامة وتنزيه الملة، نام دارد که آخوند خراساني وملا عبدالله مازندراني محتوايش را مورد تأييد قرار دادهاند.
هنگامي که آخوند خراساني با استبداد مبارزه ميکرد، مرحوم نائيني متن تلگرافها و بيانههاي عمومي ايشان را انشاء ميکرده ونقش منشي آن مرجع تقليد شيعيان را عهده داربوده است، نائيني مورداعتماد رهبران طرازاول مذهبي عراق بود و وقتي در کاظمين به