شيداي روح الله (سيري در زندگي آيت الله حاج آقامجتبي حاج آخوند) - مُهری، محمد جواد - الصفحة ٤٣ - آية الله العظمي ملا حسينقلي همداني

شاگردان زيادي دورش حلقه زدند ودرسش مجمع طلاّب فاضل گشت. وي فقه واصول را با استفاده از کتاب‌هايي که از تقريرات شيخ انصاري نوشته بود، تدريس مي‌کرد. پيش از آن نيز، صبح‌ها در منزلش اخلاق درس مي‌داد‌. ‌

علامه طباطبايي از تعطيل شدن درس فقه واصول آخوند همداني چنين ياد مي‌کند:

دراين مدت مرحوم شوشتري به يکي از شاگردان مبرز حوزه مرحوم انصاري به نام آخوند ملاّحسين قلي همداني‌ـ که ازمدت‌ها قبل در زمان مرحوم شيخ با ايشان رابطه داشته و استفاده اخلاقي و عرفاني مي‌کرد وپس از شيخ عازم بر تدريس بود وحتي مي‌خواست تتمّه مباحث شيخ را که خود تقريرات آن مباحث را نوشته بود دنبال کندـ نامه‌اي مي‌نويسد ودرآن متذکر مي‌شود که اين روش شما تام وتمام نيست، وبايد مقامات بلند ديگري را نيز کسب کنيد، تا اين که او را منقلب کرد و به وادي حق وحقيقت ارشاد نمود .[١]

ازاين رو ملاحسين قلي همداني تنها به تدريس اخلاق وتربيت روحي ومعنوي طلاب علوم ديني پرداخت.

علامه طباطبايي از مکتب عرفاني آخوند نيز مي‌گويد:آخوند ملاّحسين قلي‌همداني که از سالياني چند قبل از فوت شيخ، از محضر مرحوم شوشتري درمعارف الهيه استفاده مي‌کرد، در اخلاق ومجاهده نفس سرآمد اقران وازعجايب روزگار شد و شاگرداني بس ارجمند تربيت کرد که هريک استوانه‌اي از معرفت وتوحيد به شمار مي‌آمدند.[٢] همچنين شيخ آقا بزرگ تهراني مي‌نويسد: آخوند همداني شاگردان زيادي در فن اخلاق پروراند، که هريک ستارگان فروزاني بودند که زينت آسمان علم ومعرفت ومحور تقوا و فضيلت به حساب مي‌آمدند. اگرچه من دوسال پس ازوفاتش ـ يعني سال١٣١٣هـ ق ـ به عراق رفتم، فيض درک محضرش نصيبم نشد، اما گروه زيادي از شاگردانش را ـ که شب

[١]. رساله لُب اللباب، ص١٥٤.

[٢]. همان مدرک.