شيداي روح الله (سيري در زندگي آيت الله حاج آقامجتبي حاج آخوند) - مُهری، محمد جواد - الصفحة ١٧٥ - جنگ ايران وروس

١٣ سال واندي پس ازآن، جنگ حساب نشده وخانمانسوز ديگري ميان ايران و روس واقع شد که آن نيز با قرارداد ننگين «ترکمانچاي» وبا جدا شدن همه‌ي شهرها ومناطق گسترده‌ي اران وقفقاز وغير اينها از ايران والحاق آنها به روسيه پايان پذيرفت.

اين جنگ در ظاهر به بهانه بازپس گرفتن روستاي بي‌ارزش بالغلوُ از روس ها درروز١٠ ذي الحجه ١٢٤١ هـ ق آغاز و در روز ٥ شعبان ١٢٤٣ با امضاي قرارداد ترکمانچاي به پايان رسيد.

علاوه براينکه طبق مفاد اين دو قرارداد قريب يک چهارم از مجموع اراضي وشهرهاي آباد وزرخيز ايران از دست رفت و نفوس، نواميس واموال فراواني ضايع گرديد، دولت ايران متعهّد شد که ده کرور تومان ـ بيست ميليون روبل ـ پول نقد، نيز به عنوان غرامت جنگي به روسيه بپردازد و از اين رهگذر اقتصاد ومعيشت دولت وملت ايران براي چند سده دچار شکست وشوکي جبران‌ناپذير گرديد.

آثار نکبت بار فرهنگي، سياسي، نظامي وحقوقي اين جنگ کمتر از اثرات منفي اقتصادي آن نبود؛ طبق برخي از مواد قرارداد ترکمانچاي، شاه ونظام حکومتي ايران رسماً زير نفوذ دولت روسيه قرارگرفت وبه آن دولت بيگانه ودشمن، حق داده شد که درموارد ويژه‌اي بتواند حتي با نيروي نظامي درايران دخالت نموده وبراي حفظ سلطنت عباس ‌ميرزا واعقاب او به هرگونه عملي دست بزند.

آشکارا نوعي کاپيتولاسيون براي اتباع روسيه وهمه‌ي دولت‌هاي بيگانه درايران تحت عنوان « دُوَلِ کامِلَةُ الوَداد» اعطاء شد.

باز از اثرات نکبت ‌بار اين جنگ وقرارداد بود که بعدها ارتش دلاور وپولادين ايران از هم پاشيده وتبديل به نيروي پوسيده‌ي قزاق گرديد که فرماندهي آن را نيز يک روسي برعهده داشت! ملّت آزا ده، نجيب وهميشه سربلند ايران، با تحميل اين قرار داد دراو افسردگي روحي، سرافکندگي وخسارت معنوي سنگيني را تحمل کرد که جوانمردي