شيداي روح الله (سيري در زندگي آيت الله حاج آقامجتبي حاج آخوند) - مُهری، محمد جواد - الصفحة ١٤٢ - ٥ آيةالله کاشاني از لسان حاج آقا مجتبي
اهالي قم بعدازظهر همان روز، پيکر پاک ايشان را با اندوه فراوان وچشمان گريان تشييع نموده، وپس ازاقامه نماز به امامت اخ الزّوجهاش آية الله شيخ مرتضي حائري در مقبرهاي از مقابر شرقي، صحن مقابل ايوان آينه - صحن فاطميه حرم مطهر حضرت معصومه٣ - به خاک سپردند.
آية الله کاشاني از لسان آية الله حاج آخوند
حاج آقا مجتبي حاج آخوند دراين زمينه ميفرمايد: آقاي کاشاني[١] بعد از سنهي ١٣٢٤ شمسي دريک کمپي که مال انگليسيها بود، وقتي ايران را اشغال کرده بودند،
[١]. آية الله سیّدابوالقاسم کاشانی، پسرسیّد مصطفی کاشانی، درسال ١٢٦٠ش درتهران متولد شد، وی درشانزده سالگی به همراه پدرخویش پس از زیارت کعبه عازم نجف شد و درآن جا اقامت گزید؛ در٢٥ سالگی، بعدازگرفتن حکم اجتهاد، به خاطر مخالفتش با اشغال بینالنهرین توسط انگلیسیها اسم ورسمی پیدا کرد، وي درخلال جنگ جهانی به هنگام یورش سربازان انگلیسی به عراق، لباس رزم به تن کرد و١٨ ماه در منطقه کوتالعماره به دفاع مشغول شد.
آيةالله کاشانی هم چنین درمبارزه علیه استعمارفعال بود و جایزهای برای کسی که او را دستگیر کند درنظر گرفته شد. او درسال ١٢٩٩ موفق به فرار ازعراق شد واز راه پشتکوه ولرستان به ایران آمد. پس از جنگ جهانی دوم و ورود متفقین به ایران، به بهانه همکاری با آلمانها دستگیر گشت و١٦ ماه دراراک، کرمانشاه و رشت زندانی شد. وي که در٢٤ مرداد ١٣٢٤ از زندان رهایی یافته بود، پس از آزادی باردیگر در زمان نخست وزیری قوام السلطنه به قزوین تبعید شد و١٨ ماه درآنجا به سر برد.
آية الله کاشانی دردی ماه ١٣٢٦ زمانی که دولت اسرائیل در فلسطین تأسیس شد، برای نخستین بار مردم را برضد آن عمل دعوت به تظاهرات کرد، وطی بیانیهای ازبرادران مسلمان ایرانی خواست جهت تجدید قوای اعراب اعانه جمعآوری کند. سپس به اتهام هواداری از آلمان درجنگ جهانی و هم چنین اتهام به دست داشتن درسوء قصد به جان شاه دستگیر ودربهمن ١٣٢٧ به قلعه فلک افلاک خرم آباد منتقل وازآن جا به لبنان تبعید شد. وي پس ازانتخابات مجلس شانزدهم از تبعید بازگشت، مصدق وسران جبهه ملی برای استقبال او به فرودگاه رفتند. در روز ورود وی از فرودگاه تا محله او« پامنار»، ٢٧ طاق نصرت بسته شد.
آيةالله کاشانی درموفقیت وهمگانی شدن نهضت نفت نقش عمدهای ایفا ساخت. موضعگیری وي در مورد ملی شدن صنعت نفت، روحانیون به نام را به نفع آن برانگیخت، حضرات آيات خوانساری، محلاتی وشاهرودی ازجمله روحانیون دیگری بودند که به حمایت از ملی شدن صنعت نفت برخاستند. هم چنین کاشانی، نقش فراوانی در به کنارزدن نخست وزیر، رزمآرا داشت.اوارتباطاتی تنگاتنگ با فداییان اسلام ونواب صفوی داشت وآنهارابه این قتل ترغیب کرد. پس از رزمآرا، ملی شدن نفت در مجلس به تصویب رسید، وچند ماه بعد، دکتر مصدق مأمور تشکیل کابینه شد...، سرانجام وی پس ازعمری مجاهدت درراه اسلام وخدمت به مسلمین در٢٣ اسفند ماه سال ١٣٤٠ دارفانی را وداع ودر جوار حرم حضرت عبدالعظیم حسنی٧ درشهر ری تهران به خاک سپرده شد.