علوم قرآنى - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٩ - پيشينه علوم قرآنى
عبد اللّه بن عامر يحصبى (متوفاى ١١٨) رسالهاى در اختلاف مصاحف عثمانى و نيز رساله ديگرى در وقف و وصل در قرآن نوشته است و شيبة بن نصاح مدنى (متوفاى ١٣٠) كتاب «الوقوف» را نگاشت. ابان بن تغلب (متوفاى ١٤١) نخستين كسى است كه پس از يحيى بن يعمر در فن قرائات كتاب نوشت. محمد بن سائب كلبى (متوفاى ١٤٦) اول كسى است كه در «احكام القرآن» كتاب نوشت. مقاتل بن سليمان (متوفاى ١٥٠) نخستين نويسندهاى است كه درباره «آيات متشابهات» كتاب نوشت. ابو عمرو، علاء بن زبان تميمى (متوفاى ١٥٤) كتاب «وقف و ابتدا» و «قرائات» را نوشت. حمزة بن حبيب يكى از قرّاء سبعة (متوفاى ١٥٦) در فن قرائات كتاب نوشت.
يحيى بن زياد فرّاء (متوفاى ٢٠٧) كتاب «معانى القرآن» را در سه مجلد نوشت.
اين نويسنده همچنين كتاب «اختلاف اهل كوفه و بصره و شام در مصاحف» و كتاب «جمع و تثنيه در قرآن» را به تحرير درآورد. محمد بن عمر واقدى (متوفاى ٢٠٧) كتاب «رغيب» در علوم قرآنى و «غلط رجال» را نوشت. ابو عبيده معمّر بن المثنى (متوفاى ٢٠٩) كتاب «اعجاز القرآن» در دو جزء و «معانى القرآن» را نوشت. او اول كسى است كه در اعجاز قرآن كتاب نوشته است. ابو عبيد قاسم بن سلام (متوفاى ٢٢٤) كتابهاى فراوانى در علوم قرآنى نوشته و او اول كسى است كه در اين زمينه به طور گسترده كتاب نوشته است. از جمله كتب او «فضائل القرآن»، «المقصور و الممدود» در فنّ قرائات، «غريب القرآن»، «ناسخ و منسوخ» و «اعجاز القرآن» و ...، را مىتوان نام برد. علىّ بن مدينى (متوفاى ٢٣٤) در «اسباب نزول» كتاب نوشت. احمد بن محمد بن عيسى اشعرى قمى (متوفاى حدود ٢٥٠) كتاب «ناسخ و منسوخ» را نوشت. ابو زرعه عراقى (متوفاى ٢٦٤) هزار بيت (الفيّه) در «غريب الفاظ قرآنى» سرود. ابو عبد اللّه احمد بن محمد بن سيار (متوفاى ٢٦٨) «ثواب القرآن» و «كتاب القراءة» را تأليف كرد. ابو محمد عبد اللّه بن مسلم (ابن قتيبة) (متوفاى ٢٧٦) كتابهاى: «تأويل مشكل القرآن» و «تفسير غريب القرآن» و «اعراب القرآن» و «قرائات» را نوشت. ابو العباس محمد بن يزيد مبرّد نحوى (متوفاى ٢٨٦) كتاب «اعراب القرآن» را نوشت. ابو عبد اللّه محمد بن ايوب بن ضريس