علوم قرآنى - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٨ - زبان وحى

پيامبرى را نفرستاديم مگر آنكه با زبان مردم خويش سخن گويد، تا [بتواند پيام الهى را] براى آنان روشن سازد». ازاين‌رو زبان شريعت همان زبان مردم است و چون روى سخن با مردم است، بايد با زبانى قابل فهم برايشان باشد.

قرآن در ميان قوم عرب نازل گرديد و با زبان عربى رسا و آشكار بر آنان عرضه شده است. «إِنَّا أَنْزَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ‌[١]؛ ما، قرآن را به زبان عربى فرستاديم تا بتوانيد [خطاب به عرب‌] آن را درك كنيد». «إِنَّا جَعَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ‌[٢]؛ ما آن را قرآنى عربى قرار داديم تا بتوانيد [پيام‌] آن را دريافت داريد». علاوه خداوند زبان قرآن را زبان عربى آشكار معرّفى كرده است: «وَ هذا لِسانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ»[٣] «مبين» به معناى آشكار است. «نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ. عَلى‌ قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ بِلِسانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ‌[٤]؛ روح الامين [- جبرئيل‌] آن را بر دلت نازل كرد تا [در نافرمانى‌ها] از هشدار دهندگان باشى [و آن را] با زبان عربى آشكار [آورد]». «وَ لَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ[٥]؛ و قرآن را براى پندآموزى سهل و آسان كرده‌ايم، پس آيا پندگيرنده‌اى هست؟». «فَإِنَّما يَسَّرْناهُ بِلِسانِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ‌[٦]؛ در حقيقت [قرآن‌] را بر زبان تو سهل و آسان گردانيديم، اميد كه پند گيرند». «قُرْآناً عَرَبِيًّا غَيْرَ ذِي عِوَجٍ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ‌[٧]؛ قرآنى عربى بى‌هيچ پيچيدگى [رسا و روشن‌]، باشد كه آنان راه تقوا پويند».

لذا بايد گفت: زبان وحى- يا زبان قرآن- همان زبان عرف عامّ است‌[٨] كه مورد خطاب قرار گرفته‌اند كه سهل و آسان و بدون پيچيدگى در بيان بر آنان عرضه شده.

البته هريك بر وفق استعداد خود از آن بهره‌مند مى‌شوند. «أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِها[٩]؛ از آسمان، باران [رحمت‌] را فروفرستاد و بستر رودها هريك، به اندازه گنجايش خود روان شدند». خداوند اين آيه را به عنوان «مثل» آورده است.

باران رحمت كنايه از قرآن و شريعت، و بستر رودها كنايه از استعدادهاى متفاوت‌

[١] يوسف ١٢: ٢.

[٢] زخرف ٤٣: ٣.

[٣] نحل ١٦: ١٠٣.

[٤] شعراء ٢٦: ١٩٥- ١٩٣.

[٥] قمر ٥٤: ١٧ و ٢٢ و ٣٢ و ٤٠.

[٦] دخان ٤٤: ٥٨.

[٧] زمر ٣٩: ٢٨.

[٨] يعنى زبان متعارف كه براى همگان قابل فهم باشد، با اين تفاوت كه اختلاف استعدادها در عمق درك مطالب مؤثر است.

[٩] رعد ١٣: ١٧.