علوم قرآنى - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٢٥ - اقسام وجوه و نظائر

قلبت را به وسيله آن استوار گردانيم، و آن را به آرامى خوانديم».

همچنين قلب و عقل و لبّ، هر سه يك معنا دارند: نيروى إدراك و انديشيدن.

چنانچه در آيات زير است:

«إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى‌ لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَ هُوَ شَهِيدٌ[١]؛ قطعا در اين [عقوبت‌ها] براى هر صاحب‌دل و [انديشه‌] و حق نيوشى كه خود به گواهى ايستد، عبرتى است».

«وَ قالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ ما كُنَّا فِي أَصْحابِ السَّعِيرِ[٢]؛ و گويند: اگر شنيده [و پذيرفته‌] بوديم يا تعقّل [و درك‌] كرده بوديم، در [ميان‌] دوزخيان نبوديم».

«إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى‌ لِأُولِي الْأَلْبابِ‌[٣]؛ قطعا در اين [گونه دگرگونى‌] ها براى صاحبان خرد عبرتى است». همچنين علم و عقل و رأى و أبصر و نظر و فهم و فقه و فكّر و أيقن و تذكّر و وعى تمامى اين الفاظ معناى آگاه شدن و دانستن را مى‌دهد. چنان كه در اين آيات آمده است:

«وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْماً[٤]؛ و بگو: پروردگارا! بر دانشم بيفزاى». «يُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ‌[٥]؛ نشانه‌ها را براى گروهى كه مى‌دانند به روشنى بيان مى‌كند». «إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ‌[٦]؛ بى‌گمان در اين [امور] براى مردمى كه آگاهند دلايل [روشنى‌] است». «إِنَّهُمْ يَرَوْنَهُ بَعِيداً وَ نَراهُ قَرِيباً[٧]؛ آنان [عذاب‌] را دور مى‌دانند و [ما] نزديكش مى‌دانيم». «وَ أَبْصِرْهُمْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ‌[٨]؛ و آنان را بنگر كه به زودى با ديده بصيرت بنگرند [- آگاه خواهند شد]». «أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ‌[٩]؛ آيا در زمين سير و سفر نمى‌كنند تا به سرانجام پيشينيان آگاهى يابند؟».

«فَفَهَّمْناها سُلَيْمانَ وَ كُلًّا آتَيْنا حُكْماً وَ عِلْماً[١٠]؛ پس آن [داورى‌] را به سليمان فهمانديم [- آگاه ساختيم‌] و به هريك [از داود و سليمان‌] حكمت و دانش عطا كرديم». «وَ احْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسانِي يَفْقَهُوا قَوْلِي‌[١١]؛ و از زبانم گره بگشاى [تا] سخنم را

[١] ق ٥٠: ٣٧.

[٢] ملك ٦٧: ١٠.

[٣] زمر ٣٩: ٢١.

[٤] طه ٢٠: ١١٤.

[٥] يونس ١٠: ٥.

[٦] رعد ١٣: ٤.

[٧] معارج ٧٠: ٧- ٦.

[٨] صافّات ٣٧: ١٧٥.

[٩] يوسف ١٢: ١٠٩.

[١٠] انبيا ٢١: ٧٩.

[١١] طه ٢٠: ٢٧- ٢٨.