علوم قرآنى - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٦١ - آغاز نزول

عَلى‌ مُكْثٍ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزِيلًا[١]؛ قرآنى كه آياتش را از هم جدا كرديم تا آن را با درنگ بر مردم بخوانى و آن را به تدريج نازل كرديم».

به طورى كه از قرآن استنباط مى‌شود، حكمت تدريجى بودن نزول قرآن آن است كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و مسلمانان احساس كنند همواره مورد عنايت خاص پروردگار قرار دارند و پيوسته رابطه آنان با حق‌تعالى استوار است و اين تداوم نزول باعث دل‌گرمى و تثبيت آنان را فراهم سازد. «وَ اصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنا ...[٢]؛ و در برابر دستور پروردگارت شكيبا باش چرا كه مورد عنايت كامل ما قرار دارى ...» اين قبيل دل‌گرمى‌هاى مداوم براى پيامبر اسلام فراوان بوده است و در قرآن در موارد بسيارى بدان اشاره شده است.

آغاز نزول‌

آغاز نزول قرآن در ماه مبارك رمضان و در شب قدر صورت گرفت:

«شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى‌ وَ الْفُرْقانِ ...»[٣]؛ «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرِينَ، فِيها يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ»[٤]؛ «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ ...»[٥].

شب قدر- نزد اماميّه- ميان دو شب مردّد است: شب ٢١ و ٢٣ ماه مبارك رمضان. شيخ كلينى از حسّان بن مهران روايت كرده است گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: شب قدر كدام است؟ فرمود: «آن را در يكى از دو شب ٢١ و ٢٣ جستجو كن». زراره از امام صادق عليه السّلام روايت كرده فرمود: «شب ١٩ شب تقدير است، شب ٢١ شب تعيين و شب ٢٣ شب ختم و امضاى امر است»[٦]. شيخ صدوق مى‌گويد:

«مشايخ ما اتفاق نظر دارند كه ليلة القدر، شب ٢٣ ماه رمضان است»[٧]. اين شب را

[١] اسراء ١٧: ١٠٦.

[٢] طور ٥٢: ٤٨.

[٣] بقره ٢: ١٨٥.

[٤] دخان ٤٤: ٤- ٣.

[٥] قدر ٩٧: ١.

[٦] ر. ك: محمد بن حسن حرّ عاملى؛ وسائل الشيعة؛ ج ٧، ابواب احكام شهر رمضان، باب ٣٢، حديث ١ و ٢.

شيخ طوسى؛ التهذيب؛ ج ٤، ص ٣٣٠، شماره ١٠٣٢.

[٧] شيخ صدوق؛ الخصال؛ ج ٢، ص ١٠٢. التمهيد؛ ج ١، ص ١٠٩- ١٠٨.