علوم قرآنى - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٦٢ - ديدگاهى غلوآميز

در انجام كار خير سستى مى‌ورزد.

١٠. در سوره بقره آيه ٢٤٧ كلمه «بسطة» با سين و در آيه ٦٩ از سوره اعراف با صاد نوشته شده است؛ زيرا با سين به معناى سعه جزئى و با صاد به معناى سعه كلى است‌[١].

دكتر صبحى صالح در اين زمينه مى‌گويد: «ترديدى نيست كه اين مطالب، غلوّ و مبالغه‌اى است درباره تقديس رسم‌الخط مصحف عثمانى و تكلّفى است كه ما فوق آن تصور نمى‌شود، زيرا از منطق دور است كه رسم‌الخط را امرى توقيفى و با دستور پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بدانيم و يا تصور كنيم كه مشتمل بر اسرارى است؛ همان گونه كه فواتح برخى از سور داراى اسرار است. هيچ موردى براى مقايسه رسم الخط با حروف مقطعه اوايل سور كه قرآن بودن آن‌ها به تواتر ثابت است، وجود ندارد. اين‌ها اصطلاحاتى است كه نويسندگان آن زمان منظور كرده‌اند و عثمان نيز با اين اصطلاحات موافقت كرده است»[٢].

علّامه ابن خلدون مى‌گويد: «برخى از افراد ناآگاه گمان كرده‌اند كه صحابه صنعت خط را به خوبى و به طور كامل مى‌دانسته‌اند و برخى از نوشته‌هاى آنان كه مخالف قواعد است، از روى حكمت و علّتى بوده است. اينان در مورد زيادت الف در «لأاذبحنّه» مى‌گويند براى توجه به عدم وقوع ذبح است و در زيادت يا در «بأييد» معتقدند كه به منظور جلب توجه بر كمال قدرت الهى است. و از اين قبيل مطالب كه هيچ اصلى ندارد، جز گفتارى بدون دليل كه قابل توجيه نيست»[٣].

عجيب‌تر آنكه محمد طاهر الكردى، در آستانه قرن پانزدهم هجرى، به قهقرا بازگشته و درباره رسم‌الخط مصحف عثمانى، به مبالغه و غلوّى فاحش دچار گرديده و پس از بيان برخى از ناهنجارى‌هاى رسم‌الخط عثمانى و تناقضات موجود در آن گفته است: «بر ماست كه بدانيم چرا نويسندگان اوليه مصحف، قواعد صحيح كتابت را رعايت نكرده و چرا در نوشتن مصحف روش واحدى را در پيش‌

[١] ر. ك: البرهان؛ ج ١، ص ٤٣٠- ٣٨٠.

[٢] مباحث في علوم القرآن؛ ص ٢٧٧.

[٣] مقدمه ابن خلدون؛ باب ٥، ص ٤١٩ و باب ٦، ص ٤٣٨.