عثمان به سرعت به يكسان كردن مصاحف اقدام كرد. نخست در پيامى عام، خطاب به اصحاب پيامبر صلّى اللّه عليه و آله آنان را به مساعدت در انجام اين عمل دعوت نمود[١].

سپس چهار تن از خواص خود را براى اجراى اين كار برگزيد كه عبارت بودند از:

زيد بن ثابت كه از انصار بود و سعيد بن عاص و عبد اللّه بن زبير و عبد الرحمن بن حارث بن هشام كه از قريش بودند. اين چهار تن اعضاى اوليه كميته يكسان كردن مصحف‌ها به شمار مى‌روند[٢] كه زيد بر آنان رياست داشت، چنان كه از اعتراض و مخالفت ابن مسعود نسبت به انتخاب زيد برمى‌آيد؛ او (ابن مسعود) گفت: «مرا از اين كار كنار مى‌زنند و آن را به كسى (زيد) مى‌سپارند كه قسم به خدا، آن‌گاه كه او در صلب مردى كافر بود، من اسلام را پذيرفته بودم»[٣]. عثمان خود مسئوليت سرپرستى اين چهار تن را بر عهده گرفت‌[٤] ولى آنان از عهده انجام اين كار بر نيامدند، و براى انجام كارى در اين حد مهم، به افرادى كاردان و با كفايت نياز داشتند. لذا از ابىّ بن كعب، مالك بن ابى عامر، كثير بن أفلح، انس بن مالك، عبد اللّه بن عباس، مصعب بن سعد[٥]، عبد اللّه بن فطيمه‌[٦] و به روايت ابن سيرين و ابن سعد و ديگران از پنج تن ديگر كه جمعا ١٢ نفر شدند كمك گرفتند[٧]. در اين دوره رياست با ابىّ بن كعب بود كه او آيات قرآن را املا مى‌كرد و ديگران مى‌نوشتند.

به نقل ابو العاليه، اينان قرآن را از مصحف ابىّ بن كعب گرد آوردند؛ ابىّ بن كعب خود املا مى‌كرد و ديگران مى‌نوشتند[٨].

ابن حجر مى‌گويد: «گويا در ابتدا، كار با زيد و سعيد بود، چه عثمان پرسيد: كدام بهتر مى‌نويسند؟ گفتند: زيد. سپس پرسيد: كدام فصيح‌ترند؟ گفتند: سعيد. آن‌گاه گفت: سعيد املا كند و زيد بنويسد[٩]. سپس اضافه مى‌كند: به افرادى نياز داشتند كه‌

[١] الاتقان؛ ج ١، ص ٥٩. مصاحف سجستانى، ص ٢١.

[٢] صحيح بخارى؛ ج ٦، ص ٢٢٦.

[٣] فتح الباري؛ ج ٩، ص ١٧. مصاحف سجستانى؛ ص ١٥.

[٤] مصاحف سجستانى؛ ص ٢٥.

[٥] ارشاد الساري؛ ج ٧، ص ٤٤٩.

[٦] مصاحف سجستانى؛ ص ٣٣.

[٧] همان و رجوع كنيد به: طبقات ابن سعد؛ ج ٣، قسمت ٢، ص ٦٢.

[٨] مصاحف سجستانى؛ ص ٣٠.

[٩] فتح الباري؛ ج ٩، ص ١٦.