چه حكمى دارد؟ امام پاسخ مى‌دهد: «اشكالى ندارد؛ به اين شرط كه در آن مجلس مردى نباشد»[١]. پس اگر مزد آوازخوانى حلال است، خود آواز نيز حلال خواهد بود و شرطش اين است كه حرامى در آن صورت نگيرد مثلا آوازخوانى در مجلسى نباشد كه مردان بى‌گانه با زنان در يكجا گرد آيند؛ زيرا چنين امرى به ارتكاب گناه و فحشا كمك مى‌كند.

در تأييد اين نظريه- كه روايات تحريم غنا ناظر به مجالس غنا است- كلام امام صادق عليه السّلام است در پاسخ شخصى كه درباره غنا سؤال كرده بود. آن حضرت فرمود: «به خانه‌هايى وارد نشويد كه خداوند از مردمانش روى‌گردان است»[٢].

همچنين نقل است كه فرمود: «مجلس غنا، جايى است كه خداوند به مردمانش نگاه نمى‌كند؛ زيرا خداوند عز و جل فرموده است: «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ»[٣]. نيز فرموده است: «غنا، نفاق و جدايى مى‌آورد و به فقر دچار مى‌كند»[٤]. يا «غنا، لانه نفاق است»[٥]. يا «غنا، نردبان زناست»[٦]. بديهى است كه منظور اين روايات همان غنايى است كه در آن روزگار معمول بوده كه مايه تباهى و فساد مى‌گشته.

ناگفته نماند كه به مقتضاى قواعد علم اصول اگر حكم شرعى- در زبان شريعت- مقيّد به عنوان خاصى شود ناگزير بايد بدان پايبند شد و نمى‌توان آن را مطلق دانست. بنابراين آواز به صرف آواز بودن حرام نيست؛ مگر اين كه عناوينى مانند لهو، عامل انحراف، باعث معصيت مانند نفاق، دروغ، زنا، فحشا و غيره به همراه داشته باشد و در غير اين صورت نمى‌توان گفت مطلقا حرام است.

در حديث ابن ابى عبّاد كه مردى مى‌خواره بود و به آواز گوش فرا مى‌داد آمده است كه از امام رضا عليه السّلام درباره گوش دادن به آواز پرسيد. امام عليه السّلام آن را در زمره كارهاى لهو و باطل بشمار آورد. سپس اين آيه را تلاوت كرد: «وَ إِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا

[١] همان؛ ص ١٢١، شماره ٣.

[٢] همان؛ ص ٣٠٦، شماره ١٢.

[٣] لقمان ٣١: ٦. ر. ك: وسائل؛ ج ١٧، ص ٣٠٧، شماره ١٦.

[٤] وسائل؛ ج ١٧، ص ٣٠٩، شماره ٢٣.

[٥] همان؛ ص ٣٠٥، شماره ١٠.

[٦] مستدرك؛ ط جديد؛ ج ١٣، ص ٢١٤، شماره ١٤.