در مورد احاديث دسته دوم (احاديث شماره ٤ و ٧) كه بر جواز تبديل كلمه‌اى به كلمه مرادف خود دلالت دارد، به شرط آنكه واقعيت مقصود را تغيير ندهد و موجب تبديل آيه رحمت به عذاب و آيه عذاب به رحمت نگردد؛ عقايد مختلفى وجود دارد:

ابن مسعود و نيز ابىّ بن كعب، چنين تغيير و تبديلى را جايز مى‌شمردند.

ابن مسعود گفته است: «من قرائت قرّاء را شنيدم و آنان را در قرائت نزديك به يكديگر ديدم. شما نيز قرآن را همان گونه كه آموخته‌ايد بخوانيد و فرقى بين «هلمّ» و «تعال» نيست»[٢].

ابن مسعود وقتى به مردى غير عرب قرآن مى‌آموخت، او نمى‌توانست كلمه «الأثيم» از آيه: «إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ طَعامُ الْأَثِيمِ»[٣] را درست ادا كند و به جاى آن «اليتيم» مى‌گفت. ابن مسعود به وى گفت به جاى «طعام الأثيم» بگويد «طعام الفاجر». هم او گفته است: مانعى ندارد كه در قرآن به جاى «الحكيم» بگوييم «العليم» و حتى او نهادن آيه رحمت را به جاى آيه عذاب جايز مى‌دانست‌[٤]. او «إلياس» را به «إدريس» تغيير مى‌داد و به اين صورت مى‌خواند: «سلام على ادراسين»[٥] و به جاى‌ «أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ»[٦] مى‌خواند «أو يكون لك بيت من ذهب»[٧] و به جاى‌ «كَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ»[٨] مى‌خواند «الصوف المنفوش»[٩] و نيز «إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحْمنِ صَوْماً»[١٠] را «انّي نذرت للرّحمن صمتا» مى‌خواند[١١].

ابىّ بن كعب‌ «كُلَّما أَضاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ»[١٢] را به صورت «... مرّوا فيه» يا «... سعوا فيه» مى‌خواند[١٣] و نيز معتقد بود كه فرقى نمى‌كند «غفورا رحيما» و يا «سميعا عليما» و يا

[١] شرح السنة، ص ١٤٠. المرشد الوجيز، ص ١٣٤.

[٢] معجم الأدباء، ج ٤، ص ١٩٣، شماره ٣٣.

[٣] دخان ٤٤: ٤٤- ٤٣.

[٤] تفسير الرازى، ج ٢، ص ٢١٣.

[٥] اشاره به آيه ١٣٠ سوره صافات. ر. ك: تفسير طبرى، ج ٢٣، ص ٩٦.

[٦] اسراء ١٧: ٩٣.

[٧] تفسير طبرى، ج ٢٣، ص ٩٦.

[٨] قارعه ١٠١: ٩.

[٩] تأويل مشكل القرآن، ص ١٩.

[١٠] مريم ١٩: ٢٦.

[١١] تذكرة الحفاظ، ج ١، ص ٣٤٠.

[١٢] بقره ٢: ٢٠.

[١٣] الاتقان، ج ١، ص ٤٧.