علوم قرآنى - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٠٣ - راه يافتن به اسباب نزول
سارق بايد بر چيزى واقع شود كه از آنِ خود اوست.
راه يافتن به اسباب نزول
چون اسباب نزول از راه نقل روايت به دست مىآيد و متأسفانه وقايع و حوادث در گذشته ضبط نمىشد، بنابراين غالب روايات منقول چندان منابع قابل اعتمادى نيستند، جز اندكى كه بيشتر آنها ضعيف السند يا متعارض و متهافت است.
واحدى در اسباب النزول مىگويد: «جايز نباشد در اسباب نزول آيات چيزى گفته شود، مگر آن كه روايت صحيح و قابل اعتمادى در دست باشد و از كسانى روايت شده باشد كه خود شاهد حوادث اتفاق افتاده آن زمان بوده باشند. نه آن كه از روى حدس و گفتههاى بىاساس، سخنى گفته باشند». سپس از ابن عباس روايت مىكند كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله فرمود: «از نقل حديث بپرهيزيد مگر بدان علم و شناخت صحيح داشته باشيد، زيرا هركس بر من و قرآن دروغى ببندد، جايگاه خود را در آتش فراهم ساخته است». لذا سلف صالح از هر گونه سخن درباره قرآن خوددارى مىكردند. محمد بن سيرين مىگويد: «از عبيده، يكى از سرشناسان تابعين، درباره تفسير آيهاى از قرآن پرسشى نمودم گفت: رفتند كسانى كه مىدانستند در چه جهت قرآن نازل شده است». يعنى علم به اسباب النزول داشتهاند. واحدى مىگويد: «در اين زمان بسيارند كسانى كه در اين زمينه دروغپردازىهاى فراوانى دارند، لذا براى رسيدن به حقايق قرآن بايد راه احتياط را پيمود»[١]. سخن امام احمد بن حنبل در اين باره گذشت: «ثلاثة لا أصل لها: المغازي و الفتن و التفسير». جلال الدين سيوطى، با تمام توانى كه در اين زمينهها دارد، نتوانسته است بيش از ٢٥٠ حديث مسند، اعم از صحيح و سقيم جمعآورى كند[٢]، ولى خوشبختانه در مكتب اهل بيت عليهم السّلام روايات فراوانى است كه به گونه صحيح از طرق ايشان به دست ما رسيده است و تا به حال بيش از چهار هزار روايت در اين زمينه جمعآورى شده است[٣].
منابعى كه امروزه در دست داريم و براى دستيابى به اسباب نزول مورد استفاده
[١] اسباب النزول؛ ص ٤.
[٢] ر. ك: الاتقان؛ ج ٤، ص ٢٥٧- ٢١٤.
[٣] اين روايات به وسيله جناب آقاى برهان جمعآورى شده است و در ده مجلد آماده چاپ است.