كنيم، مى‌بينيم كه پر از چنين مواردى مى‌باشد و از اين رو، يك محقّق، ترسى از اين ندارد كه عدّه زياد بگويند كه لعن افراد مشخص و معيّن، ممنوع است؛ زيرا تاريخ و سيره گواهى مى‌دهد كه پيامبر اكرم (ص) و بسيارى از اصحابش و بزرگان قدما با اين عقيده مخالفت كرده و گناهكاران را لعنت مى‌كرده‌اند.[١]

٧- لعن باعث كفر لعنت كننده نمى‌شود

فقهاى اسلام، با تكفير اهل قبله بسيار با احتياط برخورد كرده و آن را جز در شرايط خاصّى اجازه نمى‌داده‌اند؛ زيرا آثار شرعى بسيار سختى بر آن مترتّب مى‌شود. برخورد شديد سنّت شريف نبوى، ما را از بيان شواهد مختلف بى‌نياز مى‌كند، امّا نكته‌اى كه بايد بدان توجّه كرد، اين است كه از جمله شرايط تكفير اين است كه: عقيده شخص، ناشى از اجتهاد نباشد؛ زيرا مجتهدى كه در فهم مطلب خطا كند، معذور است و يك مجتهد نمى‌تواند كه رأى و نظر مجتهد ديگر را تغيير دهد.

در باب «لعن» نيز اين اصل جريان دارد. اگر اجتهاد و مذهب مجتهدى منجر شود به اين كه لعن بعضى از صحابه را جايز بداند بلكه اين كار را نيكو و پسنديده فرض كند، نمى‌توانيم به تكفير، يا تفسيق‌

[١] - النصائح الكافيه: ٣٦- ٣٣، چاپ فجر.