علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٣٥ - روش فیض کاشانی در شرح احادیث غیر فقهی بر اساس کتاب الوافی
تأویل عرفانی در الوافی
فیض گاه براي تأویل روایت میکوشد كه با نمونهای از تلاش او در این راه مواجه ميگرديم.
در حدیث هیجدهم از «باب ما جاء فی رسول الله» چنین آمده است:
عدةٌ مِن أصحابِنا، عن أحمد بن محمدٍ، عن الحسين بن سعيد، عن القاسم بن محمد الجوهری، عن علی بن أبی حمزة قال: سأل أبوبصير أبا عبدالله٧ و أنا حاضرٌ، فقال: جعلتُ فداك! کَم عُرِجَ برسولِ اللهِ٦؟ فقالَ: «مَرَّتينِ، فَأَوقَفهُ جبرئيلُ موقفاً فَقالَ لَه: مَکانَكَ يا محمّدُ! فلقد وَقَفتُ موقفاً ما وَقَفهُ ملکٌ قطُّ و لا نبیٌّ، إنَّ ربَّك يصلّی، فقال: يا جبرئيلُ! و کيفَ يصلّی؟ قال: يقولُ: سبوحٌ قدوسٌ أنا رب الملائکةِ و الرّوحِ، سَبَقت رحمتی غضبی. فقال: الّلهُمَّ! عفوَك عفوَك. ما قاب قوسين أو أدنی؟ قال: ما بين سيتها إلی رأسِها. قال: فکان بينهما حجابٌ يتَلَألَؤُ بخفقٍ و لا أَعلمه إلّا و قد قال زبرجدٌ، فنظر مثل سمّ الإِبرة إلی ما شاءَاللهُ من نورِ العظمة فقال اللهُ: يا محمدُ! فقالَ: لبيكَ يا ربّی! قال: مَن لأمتك مِن بعدك. قالَ: اللهُ أَعلَمُ. قال: علیُّ بنُ أبِی طالبٍ أميرُالمؤمنين٧ و سيدُ المرسلينَ و قائدُ الغُرِّّ المحجَّلين. قالَ: ثُمَّ قالَ أبوعبدالله٧ لأبی بصير: يا أبامحمدٍ! و اللهُ ما جاءت ولايةُ علیٍّ٧ من الأرض و لکن جاءت من السّماءِ مشافهةً؛[١]
علی بن حمزة گوید: ابوبصیر از امام صادق٧ سؤالی پرسید و من در آن مجلس حاضر بودم. گفت: جانم به قربانت. پیامبر٦ چند بار به معراج رفت؟ حضرت فرمود: دوباره. آنگاه، جبرئیل او را موقفي متوقف نمود و گفت: ای محمد، به جایگاهی رسیدی که هیچ فرشته و پیامبری به آن نرسیده است. پروردگارت نماز میگزارد. او فرمود: ای جبرئیل، چگونه نماز میگزارد؟ جبرئیل گفت: او میفرماید: سبوح قدوس، منم پرودگار فرشتگان و روح رحمتم بر خشمم تقدم دارد. آنگاه، پیامبر٦ فرمود: خداوندا، از ما در گذر و بیامرز. در آن موقف فاصله پيامبر٦ با مقام ربوبي به اندازه دو كمان يا كمتر از آن بود؛ چنانکه خداوند در قرآن فرمود: Gقَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَىF[٢] [= دو کمان یا نزدیک تر] ابوبصیر گفت: جانم به قربانت! مراد از قاب قوسین او أدنی چیست؟ فرمود: میان دو طرف کمان تا سر آن. ابوبصیر گفت: [منظور از] دو کمان یا نزدیکتر چیست؟ فرمود: به اندازه فاصله انتهای قوس تا سر آن. و فرمود: و میانشان حجابی میدرخشید و خاموش میشد. این مطلب را نفهمیدم جز اينكه فرمود: زبرجدی است، پیامبر گویی به اراده خدا، از میان سوراخ سوزن به نور عظمت [الهي] نگریست. آنگاه، خداوند فرمود: پس از تو چه کسی برای امتت خواهد بود؟ فرمود: علی بن أبی طالب امیرمؤمنان و سرور مسلمانان و رهبر شرافتمندان است.
راوی گوید: سپس امام صادق٧ به ابوبصیر فرمود:
[١]. الوافي، ج٤، ص١٠٩
[٢]. همان، ج١، ص٣٣٩