با وجود ضعف سندى اخبار موهم حرمت نسيان، اگر كسى به دليل تعدّد نقل و موافقت آنها با احتياط، بخواهد بر اعتبار آنها اصرار ورزد و يا با توجه به احتمال ثبوتى صدورشان از معصوم٧، بخواهد به تأويل آنها بپردازد تا ناگزير از طرح آنها نباشد، مى‌تواند اين اخبار را به يكى از وجوه ذيل تأويل و حمل نمايد
و بگويد:

الف. حديث ناظر به نسيان حكم قرآن پس از تعلّم آن است كه خود از واجبات مقدّمى طريقى است و تضييع چنين علمى محذور خواهد داشت؛ چنان كه بيانش در آغاز مبحث گذشت.

ب. حرمت نسيان پس از حفظ، به گونه‌اى از تعمّد در نسيان و ترك مواظبت و تكرار ناظر است كه، سر از مهجوريت[١] و بى‌اعتنايى به قرآن درمى‌آورد. قيد «متعمّداً» از عبارت «من تعلّم القرآن ثمّ نسيه متعمّداً...» در روايت صدوق[٢] نيز ممكن است، شاهدى بر اين حمل گرفته شود.

ج. مقصود از ترك قرآن پس از تعلّم يا قرائت آن، همان اعراض از قرآن است.[٣]

د. حديث به نسيان مقدار واجب از فراگيرى قرآن، مانند سوره حمد و يك سوره ديگر دلالت دارد، نه نسيان هر مقدارى از آن.

نتيجه

با توجه به دلالت احاديث معتبر بر نفى حرمت نسيان پس از حفظ، و با توجّه به سيره مسلمين و فتواى بيش‌تر فقيهان به نفى حرمت و نارسايى دلالى و ضعف سندى روايات موهم حرمت، نظريه حرمت، مستند قابل اعتنايى ندارد و در فرض چشم‌پوشى از ضعف سندى و نارسايى دلالى احاديث موهم حرمت، بايد اين حديث را به گونه‌اى تأويل نمود. آري، كراهت ترك تكرار و كوتاهىِ منجرّ به نسيان، سخن استوارى است؛ زيرا ضميمه شدن ساير روايات، با دلالات واضح و اسانيد معتبر، جاى ترديدى
برجاى نمى‌گذارد.

كتابنامه

ـ الأمالي (غرر الفرائد و درر القلائد)، علي بن الحسين الموسوي (سيّد مرتضي) (م٤٢٦ق)، تحقيق: محمّد أبوالفضل إبراهيم، بيروت: دارإحياء الكتب العربيّة.

ـ الأمالي، محمّد بن علي بن بابويه قمّي (شيخ صدوق) (م٣٨١ق)، تحقيق: مؤسسة البعثة، قم: مؤسسة البعثة، ١٤٠٧ق، اوّل.

ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمّة الأطهار:، محمّد باقر بن محمّد تقي المجلسي (علاّمة مجلسي) (م١١١١ق)، بيروت: مؤسسة الوفاء، ١٤٠٣ق، دوم.

[١]. ر.ك: سوره فرقان، آيه ٣٠.

[٢].الأمالي، ص٥١٣؛ ثواب الأعمال، ص٣٣٢.

[٣]. ر.ك: سوره طه، آيه ١٢٦.