دربارة مفاضله ایجاز قرآن با امثال سايره عرب، ناگاه در مقابل عظمتی قرار می‌گیرد که او را به شگفت واداشته است. وی در وصف سخن علی٧ که: «قیمة كل امرئ ما يحسن»، می‌گوید: «كلام عجيب يغني ظهور حسنه عن وصفه». و معتقد است، قرآن جز به لحاظ کمّی بر این سخن تفوق ندارد![١] از زیباترین دفاعیات در برابر عدم جعلی بودن نهج البلاغه و پالودن دامان پاک رضی از وضع آن، سخن زکی مبارك است که:

لا مفر من الاعتراف بأن نهج البلاغة له أصل، و إلا فهو شاهد علی أن الشیعة کانوا من أقدر الناس علی صیاغة الکلام البلیغ.[٢]٠

و این خود گواهی دیگر است بر مدعای به حق و روشنِ برتری کلام علوی. ابن ابی الحدید در جایی سخنوری حضرت را تعلیمی از ناحیه قدس ربوبی به او می‌داند، نه آموزش‌های بشری و او را معلم سخن همه بشريت می‌خواند:

و هذا من صناعة الخطابة التي علّمه الله إياها بلا تعليم، و تعلّمها الناس كلهم بعده منه.[٣]

و در جایی فصلی را باز می‌کند با عنوان: «فی بیان أنه٧ إمام أرباب صناعة البدیع...».[٤] و موارد بسیار بسیار دیگر در شرح و کتاب‌های دیگر که همین اندک نمونه‌ای مبین از آن بسیار تواند بود.

پایه ابن ابی الحدید در سبک شناسی کلام حضرت

یکی از نکات ارجمندی که پیش از ورود به جلوه‌های آیین سخنوری حضرت از دیدگاه ابن ابی الحدید می‌توان و لازم است بدان اشاره کرد، سبک‌شناسی کلام علوی و جایگاه شارح در این میان است. گذاری کوتاه در شرح نهج البلاغه هر خواننده‌ای را متوجه آشنایی شارح با اسلوب و سبک سخن حضرت امیر المؤمنین٧ می‌کند. البته روشن است که این، به معنای مصونیت شارح از خطا در تفسیر کلام حضرت نیست. در اینجا، برخی از مواردی که بر این مدعا گواهی می‌تواند داد، بر می‌شمریم:

نخستین آنها در دفاع ابن ابی الحدید از جعلی نبودن تمام یا بخشی از نهج البلاغه است که سال‌ها، پیش از آن‌که ابن خلکان(م٦٨١ق) مجال یاوه سرایی را در آلودن دامان رضی به وضع نهج البلاغه یابد،
و در انتساب این کتاب بزرگ تشکیک وارد سازد، این گونه استوار و محکم به دفاع از نهج پرداخته
است. وی می‌گوید: نهج البلاغه از دو حالت خارج نیست: یکی این‌که تمام آن برساخته و موضوع باشد،
و دیگر، این‌که پاره‌ای از آن چنین باشد. مورد نخست، ضرورتاً باطل است، چون صحت برخی از اسناد
آن را به امیر المؤمنین به تواتر می‌دانیم، و همه یا بسیاری از محدثان و مورخان غیر شیعی ـ که

[١]. ر.ک: «النقد اللغوي فی شرح ابن أبي الحدید لنهج البلاغة».

[٢]. شرح نهج البلاغة، ج١، مقدمه مؤلف، ص٤٩.

[٣]. همان.

[٤]. همان، ج٧، خ١٠٨، ص١٦٩.