حکمتها و اندرزها ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣١ - خصوصیات حق از نظر علی علیه السلام
مسائل اجتماعی و فتنههای عصر خودش را کاملاً تعلیل و تحلیل کرده، مثل حادثۀ انقلاب علیه عثمان و قتل او و فتنۀ جمل و صفّین و داستان حکمین و خوارج.
علاوه بر همۀ اینها مشتمل است بر قسمتی از ملاحم و خبرهای آینده که میفرماید از رسول خدا شنیدهام، مثل آیندۀ بصره و کوفه و فتنۀ زنج و استبداد عبدالملک و حَجّاج و خاتمۀ کار امویها. قسمتهایی راجع به شخص خودش و روش و سیاستی که پیروی میکند و مطابق میل مردم آن عصر نبود دارد. اشارۀ مختصری به تاریخ انبیا دارد. حکمت و فلسفۀ احکام دارد. راجع به نماز و روزه و حج و جهاد و زکات و صلۀ رحم و امر به معروف و نهی از منکر بحث کرده. در اطراف علم و مال و مقایسۀ بین آنها مطالبی هست. حماسههای جنگی بسیار عالی و جاندار دارد. بحثهای عرفانی و ذوقی در اطراف قلب و سیر و سلوک و ذکر خدا و صفا و معنویت و توبه و استغفار و دعا دارد.
مجموع موضوعاتی که در این کتاب نفیس هست اگر شمرده شود در حدود صد موضوع است و همه جالب توجه است. بعضی از این موضوعات بیشتر از سایر موضوعات در کلمات امیرالمؤمنین مورد بحث واقع شده و امیرالمؤمنین به آنها عنایت مخصوص نشان داده. از آن جمله مسئلۀ توحید و صفات ربوبی است. در اطراف بساطت و یگانگی و علم و قدرت و عنایت و حکمت خداوند زیاد بحث شده. گاهی یک خطبۀ مفصل در اطراف همین موضوع است. اینقدر این مباحث، عالی و حکیمانه است که جز آنکه در پیشگاه شخصیت معنوی امیرالمؤمنین اقرار کنیم که قلب مبارک او علوم و معارف را از مشکات نبوت گرفته و با عالم معنا اتصال داشته و به قول جبران خلیل جبران: جاوَرَ الرّوحَ الْکلِّیَّ وَ سامَرَها، چاره ای نداریم.
از جمله موضوعاتی که زیاد مورد عنایت حضرت است مسئلۀ