هرچه از ناحیۀ ذات اقدس او به بندگان رسیده و می‌رسد همه تفضّل است، احسان است، جود است، و به همین دلیل مخلوقاتْ سراسر وجودشان نسبت به ذات اقدس الهی دَیْن است، یک پارچه مسئولیت و مدیونیّت می‌باشند (لا یُسْئَلُ عَمّا یَفْعَلُ وَ هُمْ یُسْئَلُونَ) [١].

بعد می‌فرماید: مهمترین حقوقی که خداوند در این عالم قرار داده حق والی بر رعیت و حقوق رعیت بر والی است، و این حقوق را مایۀ نظام الفت و عزت قرار داده. اگر این حقوق متبادل شود آنوقت حق مطلقاً محترم می‌گردد، کار دین درست می‌شود، محیط و زمان اصلاح می‌گردد. شما نباید توقع داشته باشید که صلاح من به تنهایی کافی باشد برای اصلاح امور. من خودم شخصاً تا آخرین درجه، رعایت وظایف خودم و حقوق شما را می‌کنم. این کافی نیست، شما هم باید صالح باشید؛ همان طوری که من حقوق شما را رعایت می‌کنم، شما هم حق مرا رعایت کنید تا همۀ کارها درست شود و کارها بر محور خود بچرخد.

یکی از مورخین عصر ما بعد از آنکه بحثی می‌کند راجع به سیرت و حکومت علی علیه السلام، می‌گوید: از اینجا معلوم می‌شود که تنها اینکه خلیفه و زمامدارْ بیدار و عادل و خیرخواه و طالب رضای خدا باشد، قادر بر حل مشکلات باشد، کافی نیست؛ عامۀ مردم هم باید هوشیار و آشنا به حقوق و وظایف خود باشند، باید از هوشیاری و میل به عدالت بهره‌مند باشند، باید آنها هم خواستار حق و عدالت بوده باشند.

خود امیرالمؤمنین (سلام اللّه علیه) در یکی از نامه‌ها به یکی از عمّال خود می‌نویسد:

حقی که مردم بر والی دارند این است که نعمت‌ها اخلاق او را

[١]. انبیاء / ٣٢.