بالطبع همچو آدمی غفلت با اغنیا را بر بیداری با فقرا ترجیح میدهد [١] چقدر خوب علی علیه السلام فاصله خیال و آرزو را با عمل و حقیقت در ضمن این جملهها بیان کرده که بهتر از این نمیشود بیان کرد، و چقدر خوب انسان را به خودش میشناساند و خوب خودش را به خودش معرفی میکند. این خیال و آرزو انسان را فریب میدهد، گمان میکند خیال و آرزوی «خوبی» که در دِماغ و دلش بود پس خدا را شکر که از خوبان است. باید بداند که تنها عمل خوب و کار نیک است که انسان را در زمره نیکان قرار میدهد. قرآن کریم میفرماید: «برای انسان جز به مقداری که سعی کرده و عمل نشان داده نیست.» اساس سعادت بشر در دنیا و آخرت عمل است و سعی و کوشش.

جهان جهان حرکت و تکاپو و فعالیت است، یک قطره و یک ذره بیکار نیست. ابر و باد و مه و خورشید و فلک و همه چیز دیگر همه در کار و گردش و فعالیتاند، هرکدام در راه خود و مدار خود در حرکتاند. انسان هم مثل همه موجودات دیگر مداری و خط سیری دارد و اگر بخواهد به سعادت نائل شود باید مدار خود را طی کند.

معمولًا افرادی که از لحاظ روح و روان، سالم و با نشاطاند و انحرافی پیدا نکردهاند، کمتر به تخیل و بهم بافتن آرزوهای دور و دراز و نامعقول میپردازند؛ همیشه عملی فکر میکنند و عملی آرزو میکنند، یعنی آرزوهای آنها در جهت همان مداری است که در زندگی دارند، روی بال و پر خیال نمینشینند و آرزوی امور ناشدنی را نمیکنند. ولی افراد ضعیف که مبتلا به بیماری روانی هستند و نشاط عمل ندارند و در

[١]. نهج البلاغه، حکمت ١٥٠