قاعده ضمان يد - حسينى خواه، سيدجواد - الصفحة ١٥٤ - معناى ضمان طولى

مرحوم نائينى قدس سره پس از بيان امكان ضمان طولى در عالم ثبوت و واقع، مى‌فرمايد اين مقدار كافى نيست و بلكه بايد ديد در مقام اثبات، آيا مى‌توان از «على اليد» چنين ضمانى را استفاده كرد يا نه؟ معناى ضمان طولى عبارت است از اين كه هر يك از ضامن‌ها، ضمانت مالى را بر عهده دارند كه در عهده ديگرى آمده است؛ به عبارت ديگر، ضمان هر كدام در طول ضمان ديگرى است و ذمّه يد دوّم مشغول است به آن چه كه ذمّه شخص اوّل مشغول شده است؛ يعنى، ضامن دوّم، ضامن مالى است كه متّصف به اين است كه در عهده ديگرى آمده و مال را بما هو هو ضامن نيست.

فرق ضمان طولى و ضمان عرضى نيز آن است كه در ضمان عرضى هر كدام نسبت به مال خارجى در عرض يكديگر و بالاستقلال ضامن هستند، و حال آن كه در ضمان طولى، هر كدام ضامن آن عهده‌اى هستند كه ذمّه ديگرى به آن مشغول است؛ و ضمان شخص لاحق در صورتى است كه ضامن اوّل ادا نموده باشد؛ بنابراين، آن چه را كه يد سابق ادا نموده است، از جيب شخص لاحق نيز خارج مى‌شود.

نكته‌ى ديگرى كه بايد به آن توجّه شود، اين است كه ضمان طولى همانند ساير موارد طوليّت كه يك طرفه است، نيست؛ بلكه مراد طولى بودن از دو طرف است؛ يعنى هر كدام از سابق و لاحق نسبت به يكديگر چنين ضمان طولى را دارند و غاصب اوّل ضامن چيزى است كه بر ذمّه نفر دوّم آمده است، و غاصب دوّم ضامن همانى است كه بر ذمّه نفر اوّل آمده است.

با توجّه به آن چه ذكر شد، مى‌توان ضمان طولى را در موارد زير خلاصه نمود: