قاعده ضمان يد - حسينى خواه، سيدجواد - الصفحة ١٤٥ - احتمالات موجود در ضمان ايدى متعاقبه

احتمالات موجود در ضمان ايدى متعاقبه‌

در اين صورت كه ايدى متعدده بر مال واحد تعلّق پيدا مى‌كند، نسبت به ضامن چند احتمال وجود دارد؛

احتمال اوّل: يك احتمال اين است كه گفته شود اين از خوش اقبالى مالك است كه چندين يد بر مال او قررا گرفته است و همه آن‌ها بايد مثل و يا قيمت مالش را بپردازند. اين مطلب از نظر عقل نيز محال نمى‌نمايد و شارع مقدّس از باب عقوبت غاصبين مى‌تواند بگويد همه كسانى كه بر مال غير يد پيدا كرده‌اند، ضامن هستند و بايد به مالك خسارت بدهند.

اشكال احتمال اوّل: اشكال اين احتمال آن است كه گرچه اين مطلب محال عقلى نبوده و از نظر عقل انسان، اشكالى به آن وارد نيست؛ امّا با ضرورت فقه مخالفت دارد؛ ضرورت فقه- چه خاصّه و چه عامّه- بر اين مسأله قرار گرفته است كه مال واحد بيشتر از يك تدارك و خسارت ندارد؛ اشكال ديگرى كه مى‌توان بيان داشت اين است كه اين احتمال مخالف با اجماع علماست.

بنابراين، احتمال اوّل مردود است.

احتمال دوّم: اين كه گفته شود يك نفر معين از ميان آن افراد ضامن است و بايد خسارت را به مالك بپردازد.

اشكال احتمال دوّم: اين احتمال نيز مردود است؛ و اشكالش اين است كه در اين صورت، ترجيح بلا مرجّح لازم مى‌آيد كه امرى قبيح است.

احتمال سوم: احتمال ديگر آن است كه گفته شود يك نفر غيرمعيّن ضامن مال است.

اشكال احتمال سوم: اين احتمال نيز دچار اشكال بوده و باطل است؛ بدين بيان كه در اينجا سؤال مى‌شود آن يك نفر را چه كسى معيّن مى‌كند؟ اگر اختيار به دست خود مالك باشد، بر خلاف ظاهر حديث خواهد بود؛ زيرا، روايت‌