پس اگر ما عود كنيم بكفر و ضلالت پس ما ستمكاران خواهيم بود بر نفس خود پس حقتعالى فرمايد دور شويد و با من سخن نگوئيد و فرموده است كه مهيا كرده‌ايم از براى كسى كه تكذيب كند بقيامت آتشى افروخته كه هرگاه بيند ايشان را از مكان دورى شنوند از براى او صداى خشم آن را و ناله اهلش را يا خروش آن را و هرگاه بيندازند ايشان را در مكان تنگى دستها در گردن بسته يا با شياطين در زنجير كشيده در آنجا فرياد كنند وا ثبوراه وا ويلاه ملائكه بايشان گويند اين نداى شما يكى نخواهد بود فرياد بسيار خواهيد كرد و كسى بفرياد شما نخواهد رسيد از حضرت صادق عليه السّلام منقولست كه يك ساله راه خروش جهنم را خواهند شنيد و گفته‌اند تنگى جاى ايشان مانند ميخ در ديوار خواهد بود و فرموده است كه و ليكن لازم شده است قول از جانب من كه البته پر كنم در جهنم از جنيان و مردمان هر دو و فرموده است آنها كه كافر شده‌اند از براى ايشانست آتش جهنم مرگ بايشان نميرسد كه بميرند و از عذاب خلاص شوند و تخفيف داده نميشود از ايشان چيزى از عذاب جهنم و فرموده است كه ايشان فرياد و ناله و استغاثه كنند كه پروردگارا بيرون آور ما را از جهنم تا عمل شايسته بكنيم غير آنچه ميكرديم گويند بايشان كه آيا عمر نداديم شما را آن قدر كه متذكر شويد و تفكر كنيد در راه عاقبت خود كسى كه خواهد متذكر شود حضرت صادق عليه السّلام فرمود كه اين سرزنش از هيجده‌ساله است چه جاى بيشتر و آمد بسوى شما پيغمبر ترساننده پس بچشيد عذاب را كه ظالمان را ياورى نيست و فرموده است بعد از آنكه نعمتهاى بهشت را براى مؤمنان ذكر كرده است آيا اين بهتر است از براى مهمانى شما يا درخت زقوم گردانيديم امتحانى از براى ستمكاران آن درختى است كه بيرون مى‌آيد در اصل جهنم و بيخ آن شكوفه‌اش مانند سرهاى شياطين است و بدرستى كه كافران ميخورند از آن پس پر ميكنند شكمهاى خود را از آن پس از براى ايشان بر روى آن شرابى از حميم گرم جهنم است كه بر روى آن مى‌آشامند پس بازگشت ايشان بعد از اين طعام و شراب بسوى جهنم است كه مأواى ايشانست- مفسران گفته‌اند زقوم درختى است در آتش ميوه آن در نهايت تلخى و خشونت و بدبوئى و چون أبو جهل و ساير كفار قريش استهزاء ميكردند كه درخت در ميان آتش چون ميرويد حقتعالى فرمود كه آن را امتحان گردانيده‌ايم از براى ستمكاران و رءوس شياطين بعضى گفته‌اند ميوه تلخ بد بوئى است در باديه و بعضى گفته‌اند شياطين جنسى از مار است ميوه را تشبيه بسر مار كرده‌اند و بعضى گفته‌اند در ميان عرب مشهور است كه چيزهاى قبيح منكر را تشبيه بسر شيطان ميكنند و روايت كرده‌اند كه گرسنگى بر اهل جهنم بمرتبه غالب مى‌شود كه عذاب آتش را فراموش‌