آيين ما( اصل الشيعة) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٧٢ - وقف، هِبه، صدقه
خاطر دوستى يا علاقهاى كه به كسى دارد چيزى به او مىبخشد) اين را «هبه» مىنمامند.
«هبه» نيز بر دو قسم است:
اوّل: «هبه معوضه» و آن مثل اين است كه كسى بگويد اين لباس را به تو مىبخشم، به شرط اينكه آن كتاب را به من ببخشى، او هم قبول كند. اين نوع هبه عقد لازم است و از هيچ طرف قابل فسخ نيست، مگر اينكه هر دو طرف راضى به فسخ و بهم زدن عقد بشوند.
دوم: هبه جايزه كه عوضى در برابر آن نيست.
در تمام اقسام هبه، قبض لازم است و بدون آن صحيح نخواهد بود هبه جايز را مىتوان حتى پس از قبض، فسخ كرد؛ يعنى صاحب مال مىتواند مال خود را پس بگيرد، مگر در صورتى كه طرف مقابل از خويشاوندان يا زوج يا زوجه باشد، يا اينكه اصل مال تلف گردد در اين دو صورت فسخ ممكن نيست.
ولى هيچ نوع از انواع «صدقه» قابل فسخ نيست، و در آن هم قبض شرط است. بنابراين هنگامى كه شخص «واقف»، صيغه وقف را جارى نمود و مثلًا گفت: «اين خانه رابراى وقف بر فلان اشخاص كردم» و سپس آن را به متولى يا موقوف عليهم تحويل داد، يا در صورتى كه خودش متولى باشد آن را به نيّت وقف قبض نمود، در اين صورت، ديگر قابل بازگشت نيست و نمىتوان آن را خريد و فروش و رهن و تقسيم و امثال آن نمود، خواه وقف خاص باشد، مانند:
وقف بر اولاد يا وقف عام باشد، مانند: وقف مدرسه براى محصلين يا كاروانسرا براى مسافرين و غيره.
فقط در پارهاى از موارد استثنايى كه ضرورت شديدى ايجاب كند، فروش وقف جايز است و قاعده كلى آن اين است كه: در دو صورت عين موقوفه را مىتوان فروخت.
نخست آنجايى كه عين موقوفه به كلى خراب شود به طورى كه منفعت قابل