آيين ما( اصل الشيعة) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٨٠ - اجتهاد از نظر شيعه و ديگران
«عموماً» و در اختيار جمعى از خواص اصحابش كه شبانه روز در اطراف وجود او حلقه زده بودند، «خصوصاً» مىگذارد تا آنها هم اين احكام را به ديگران برسانند وظيفه تبليغ را انجام دهند: «لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً»؛ تا بر مردم گواه باشيد و پيامبر هم بر شما گواه باشد». [١]
ولى قسمت قابل توجهى از اين احكام باقى ماند كه موجباتى براى ابلاغ آن در زمان پيامبر پيش نيآمد، يا واقعاً مورد ابتلا و نياز مردم آن زمان نبود، و يا مصالحى ايجاب مىكرد كه از نشر آنها در آن زمان خوددارى شود، خلاصه مصلحت ايجاب مىكرد كه به اقتضاى احتياجات و وضع محيط، اين احكام تدريجاً نشر داده شود، اين امور سبب شد كه قسمت قابل توجهى از آنها ابلاغ و قسمت ديگرى در آن عصر دست نخورده باقى بماند.
ولى پيغمبر اسلام صلى الله عليه و آله تمام اين احكام را نزد اوصياى خود (ائمه معصومين عليهم السلام) به وديعت نهاد تا آنها در فرصتهاى مناسب، و بر طبق مصالح و نيازمنديها، تدريجاً آنها را به مردم ابلاغ نمايند.
چه بسيار از «عمومات» يا «اطلاقاتى» كه داراى «مخصص» و «مقيد» بوده و در زمان پيغمبر مخصص و مقيد آن به واسطه عدم ايجاب مصلحت بيان نشده بود و اوصياى پيغمبر (ائمه اهل بيت عليهم السلام) آن را بيان كردند، و چه بسا مجملاتى كه آنها در موقع لزوم روشن ساختند، اين از يك طرف.
از طرف ديگر: اصحاب و ياران پيامبر صلى الله عليه و آله در فهم كلمات او با هم مختلف بودند، زيرا فهم و استعداد آنها با هم تفاوت بسيار داشت، و بديهى است هر كدام به قدر فهم و استعداد خود از آن درياى بيكران علم و دانش استفاده مىكرد خداوند مىفرمايد: «أَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِهَا» [٢]؛ (خداوند) از
[١]. سوره بقره، آيه ١٤٣
[٢]. رعد، آيه ١٧