پندهاي الاهي - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٦٩ - ضرورت هوشيارى انسان در قبال حيله هاى نفس

انسان نبايد خويشتن را فريب دهد و براى آشكار شدن اين حقيقت كه آيا اقدامات و فعاليت‌هاى او و حتى خدمات فرهنگى و دينى براى خدا انجام پذيرفته‌اند، بايد به وارسى و امتحان خود بپردازد كه تا چه حد نيت او خالص است. براى مثال شاگردى كه در كلاس درس مكرر اشكال مى‌كند، بنگرد كه آيا انگيزه او مطرح شدن نيست و آيا نمى‌شد پس از درس، اشكالش را نزد استاد مطرح كند؟ ممكن است بگويد پس از درس، به استاد دسترسى ندارم، اما چرا پس از آن‌كه استاد پاسخ اشكال را داد، او بر اشكال خود پافشارى مى‌كند؟ آيا بدين وسيله نمى‌خواهد به ديگران بفهماند كه بهره‌اى از علم دارد؟ وقتى دو دانش‌پژوه براى تثبيت و فهم بيشترِ جوانب مطلب به مباحثه مى‌پردازند، هنگامى كه يكى از آن دو مطلبى گفت و ديگرى آن را پاسخ داد و به او فهماند كه سخنش نادرست است، اگر نيت او الاهى باشد لجاجت به خرج نمى‌دهد و بر سخن نادرست خود پافشارى كند. بسيارى از كارها براى خودنمايى و چشم و هم‌چشمى است و اين انگيزه‌هاى فاسد، با ظاهرسازى‌ها و توجيه‌هاى به‌ظاهر منطقى و موجّه پوشيده مى‌مانند. از اين رو، لازم است انسان به عمق انگيزه‌هاى خود بپردازد. تحقيقات ارزنده‌اى كه در زمينه روان‌شناسى و آسيب‌شناسى روانى رفتار انجام پذيرفته، حاكى از آن است كه گاه در اعماق و لايه‌هاى دل انسان، انگيزه‌هاى فاسدى وجود دارد كه نفس با شيطنت و توجيهات فراوان آن‌ها را پنهان مى‌كند و نمى‌گذارد آدمى به راحتى به آن‌ها پى ببرد. از اين رو، براى موفقيت بيشتر در زمينه خودشناسى، خودسازى و نيز براى تربيت ديگران و راهنمايى آن‌ها، به‌جاست انسان از آن مباحث و تحقيقات روان‌شناسى استفاده كند.