پندهاي الاهي - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٤٦ - مفهوم ترس
مفهوم ترس
در آغاز اين بند از حديث قدسى، خداوند متعالى به حضرت موسى(عليه السلام) فرمان مىدهد كه با دلى آكنده از ترسْ خدا را بخواند. چنانكه ملاحظه مىشود، در اين بند، سه واژه «خوف»، «اشفاق» و «وجل» كه تقريباً هر سه مترادف و به معناى ترس هستند ذكر شده، چه اين كه در فارسى نيز واژگان «بيم»، «ترس» و «هراس» تقريباً مترادف و به يك معنا هستند و ذكر آن سه واژه هممعنا، براى تأكيد است و تفاوت چندانى بين آنها ديده نمىشود. با توجه به اين كه در اين حديث قدسى و بسيارى از آيات و روايات ديگر، مسأله ترس از خدا مطرح گرديده، لازم است درباره مفهوم و ضرورت ترس از خدا بحث شود. اما پيش از آن، به مفهوم ترس اشاره مىكنيم.
«ترس» حالتى انفعالى و واكنشى روانى است كه انسان در برابر تهديد، خطر يا ضرر از خود بروز مىدهد. ترس از آن نظر كه به صورت واكنش طبيعى و غير ارادى در انسان ظاهر مىشود، رفتارى غير اختيارى و غير ارادى است و مورد ارزشيابى اخلاقى قرار نمىگيرد و به خودى خود، به صفت «خوب» يا «بد» متصف نمىشود و مدح و ذمى ندارد. از اين نظر در شمار حالتهاى انعكاسى و به اصطلاح روانشناسان «حالتهاى رفلكسى» نظير حالت غم، حزن و شادى قرار مىگيرد. پس چنان كه وقتى سوزن به پاى كسى فرو مىرود و او بىاختيار واكنش نشان مىدهد و پايش را كنار مىكشد، كسى كه با خطرى مواجه مىشود، به صورت طبيعى و غير ارادى واكنش نشان مىدهد و مىترسد و رنگ رخسارهاش دگرگون مىشود. اين حالت و واكنش طبيعى براى هر كس و حتى افراد