پندهاي الاهي - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢١ - ٢ انحراف و قساوت قلب در قرآن

اما درباره انحراف قلب در زمينه گرايش‌ها مى‌فرمايد:

وَإِذا ذُكِرَ اللهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالآْخِرَةِ وَإِذا ذُكِرَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ إِذا هُمْ يَسْتَبْشِرُون؛[١] و چون خداوند به يگانگى ياد شود، دل‌هاى كسانى كه به آخرت ايمان ندارند، منزجر گردد و چون كسانى جز او ياد شوند، ناگاه شادمان گردند.

   همچنين خداوند در نكوهش بنى‌اسرائيل مى‌فرمايد:

ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَهِيَ كَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَإِنَّ مِنَ الْحِجارَةِ لَما يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الأَْنْهارُ وَإِنَّ مِنْها لَما يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْماءُ وَإِنَّ مِنْها لَما يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللهِ‌...؛[٢] پس از آن، دل‌هايتان سخت شد همچون سنگ يا سخت‌تر، و همانا از برخى سنگ‌ها جوى‌ها روان شود و برخى از آن‌ها بشكافد و آب از آن بيرون آيد، و برخى از آن‌ها از بيم خدا [از كوه] فرو ريزد.

   در اين آيه، قساوت قلب به عنوان اثر و نتيجه انحراف قلب در زمينه گرايش‌ها ذكر شده است. قساوت به معناى سختى و انعطاف‌ناپذيرى است. گاهى گفته مى‌شود كه دلْ نرم و داراى رحم، انكسار و انعطاف است. قساوت، درست در مقابل اين ويژگى است و به معناى تهى گشتن دل از نرمى، رحمت و خشوع است، چونان سنگ كه نفوذناپذير است. قساوت، دل را از سنگ سخت‌تر و نفوذناپذيرتر مى‌كند و باعث مى‌شود