حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٢٨ - تعامل حديث با دانشهاي بشري
بخش دوم: مشکلات راه
آنچه در بخش پيشگفته آمد، با سدها و موانعى هرچند خرد، روبهرو است و غفلتها و نقصها و برخی ناكاميها، راه بهرهگیری از سخنان معصومان و آب حيات زندگى را بسته است. ما به برخى اشاره مىكنيم و در حدّ توان راهحل خود را پیشنهاد میدهیم.
١. تقدّس دادههاى دينى
پژوهش و تحقيق در زمينة ترديد و شك، جوانه مىزند و يقين به درستى يك گزاره و يا اطمينان به نادرستى حتمى آن، تنها براى پايان پژوهش و کاربرد عملى آن مناسب است. از اين رو، گزارههايى كه از پيش پذيرفته شده و ادله ديگرى ردّ آن را ناممكن دانستهاند، نمىتوانند پا در عرصة آزمون و خطا بنهند، بلكه خودْ معيار و محكى براى ردّ و قبول ديگر دادههاى علمى مىشوند. اين، شاید همان اصل ابطالپذيرى در آزمون تجربى فرضيههاست كه در مبحث ما نيز بايد مورد صدق بيابد.
نگاه ما به گزارههاى دينى، يك نگاه علمى محض نيست. ما سخنان ائمه: را همچون وجود شريف آنان، پاس مىداريم و حرمت مىنهيم و بنا به دليلهاى كلامى پذيرفتهشده، حديث آنان را فراتر از عقل و هستى مىنشانيم و خلقت را با آنها تفسير مىكنيم. اين هالة تقدس، مانع از ورود گزارههاى دينى به فرآيند آزمون و خطا مىگردد و به اصطلاح، قابليت ابطالپذيرى نمىيابند. به سخن ديگر، باورهاى درست بىدليل (Unjustified) به شمار مىآيند، نه گزارههاى درست مدلّل و موجّه(knowledge propositional).
يعنى دليل درستى آنها را از درون آنها مطالبه نمىکنيم، بلكه در صادقبودن و معصوم و مبرّابودن گوينده از خطا مىجوييم. با اين نگرش، به يكباره همة احاديث، تاج تقدس بر سر مىنهند و به توصيههايى اخلاقى و ارشادى مبدّل مىشوند و بىآنكه بتوان از آنها بهره برد، در گوشه و حاشيه زندگى جاى مىگيرند. پاسخ و راهحل چيست؟
براى پاسخ، اشاره به تقسيمبندى احاديث از حيث سند و دلالت، لازم است. احاديث از نظر سند به دو گونة كلى «قوى» و «ضعيف» تقسيم مىشوند. منظور از حديث قوى آن است كه امكان ردّ آن نيست و حديث ضعيف، يعنى حديثى كه