أَنَّهُ لَوْ كَانَ مَعَهُ‌ شَيْ‌ءٌ فِي بَقَائِهِ لَمْ‌ يَجُزْ أَنْ‌ يَكُونَ‌ خَالِقاً لَهُ لِأَنَّهُ لَمْ يَزَلْ مَعَهُ فَكَيْفَ يَكُونُ خَالِقاً لِمَنْ لَمْ يَزَلْ مَعَهُ؛[٢١٩] به درستی که اگر همیشه چیزی در ماندن با او می‌بود، روا نبود که خدا، خالق آن چیز باشد، زیرا همیشه با او بوده؛ پس چگونه می‌شود که خالقِ چیزی باشد که همیشه با او بوده است؟!

امام هشتم٧ به مناسبت دیگری می‌فرمایند:

أَلَا تَعْلَمُ أَنَّ مَا لَمْ يَزَلْ لَا يَكُونُ‌ مَفْعُولًا وَ قَدِيماً وَ حَدِيثاً فِي حَالَةٍ وَاحِدَه؛[٢٢٠] آیا نمی‌دانی که آن‌چه همیشه بوده، مفعول نمی‌شود و گذشته و حالش یک‌سان است؟!

به ‌نظر می‌رسد، نزد معصوم٧، حدوث ذاتی (به معنی نیازمندی به غیر)، منهای حدوث زمانی، از حیث ثبوتی تصوری ندارد، چرا که چیزی اگر همیشه بوده باشد، ایجادش تحصیل حاصل خواهد بود، چنان‌چه امام‌صادق٧ می‌فرماید: « وَإِيجَادُ الْمَوْجُودِ مُحَال‌»، پدیدآوردن چیزی که وجود داشته، محال است.[٢٢١] شاید همین دلیل، جناب ملاصدرا; را ـ که «عقول مفارقه» را به سبب غلبة احکام وجود بر آن، ازلی و همیشگی می‌داند ـ وادار کرده تا «عقول مفارقه»[٢٢٢] را تنها موجود به «وجود» الله تعالی بداند، نه به «ایجادش».[٢٢٣] البته این بیان برخلاف میل باطنی خود قائل، جدا از این‌که

[٢١٩]. الکافی ، ج١، ص١٢٠، ش٣ و التوحید، ص١٨٦، ش٢.

[٢٢٠]. التوحید، ص٤٥٠.

[٢٢١]. روضةالواعظین، ج١، ص٣١ و متشابه‌القرآن، ج١، ص٤٦.

[٢٢٢]. در خصوص عقول مفارقه، تعاریف و مصادیق متعدد و متمایزی به چشم می‌خورد که با جست‌وجوی «العقول المفارقه» ، «بعدد الکواکب» ، «العقول العشره» در نرم‌افزار«حکمت» و نرم‌افزار«کلام»، می‌توان از مجموع گفتارها آگاهی‌یافت. برای مثال، گفته شده: عقول مفارقه همان «ملائکه» هستند (ر.ک: دلالة الحائرین، ص٢٩٧)، این عقول همان ارواح‌اند (ر.ک: عیون مسائل النفس ـ شرح العیون فی شرح العیون، ص٢٥٠)، تعدادشان ١٠ تا است (ر.ک: المبدأ و المعاد، ص٦٨)، تعدادشان بسیار زیاد است (ر.ک: الشفاء (الالهیات)، ص٤٠٦)، به تعداد کرات آسمانی هستند (ر.ک: القبسات، ص٣٨٨) و به تعداد ستارگان آسمان‌اند (الشفاء، ص٤٠١).

[٢٢٣]. ر.ک: الاسفار، ج٩، ص١٤١ و التعلیقه علی الشواهد الربوبیّه، ص٤٠١.