معنای «وَ كَذَلِكَ هُوَ الْيَوْمَ» این می‌شود : «الآن هم ـ همانند گذشته و آینده ـ الله تعالی هست، لکن کسی غیر او که در رتبه‌اش باشد، نیست». همین مطلب را در مورد «كَانَ اللَّهُ وَ لَا شَيْ‌ءَ مَعَه‌» [٢٥٨] این‌گونه می‌توان گفت: «کان الله ولاشیء معه بالمعیة الرتبیة».

پاسخ:

اولاً: این استدلال، صرف یک احتمال است، چرا که احتمالات دیگری هم متصور است؛ از جمله:

الف. «کان»، ناقصه بوده و ضمیر مستتر«هو» که به «الله» برمی‌گردد، اسم «کان» و «نورا» خبر «کان» باشد، «ولاشیء غیره» نیز جملة معترضه بوده و عبارت «کذلک هوالیوم» به عبارت «نورا لاظلام فیه...» عطف ‌شود.

ب. شبیه قبلی، با این تفاوت که عبارت «و لا شیء غیره»، جملة حالیه باشد.

ج. «إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى كَانَ وَ لَا شَيْ‌ءَ غَيْرُهُ »، جملة مستقل بوده و عبارت « نُوراً لَا ظَلَامَ‌ فِيهِ...» جملة مستقل دیگری به تقدیر«کان» است؛ «کان الله نورا...». نتیجه این‌که: إذا جاء الاحتمال بطل الاستدلال [٢٥٩].

ثانیاً: با فرض موافقت ظاهر این روایت با سخن مدعی ، با توجه به مخالفت آن با محکمات و نصوص قطعیه‌ای که هر کدام به گونه‌ای بیانگر حدوث عالم می‌باشند، اگر توجیه‌پذیر نباشد، باید علم آن به اهلش (امامان معصوم :) واگذار شود.

پرسش: با توجه به تضعیف برخی از رواتِ واقع در سلسلة سند این روایت در التوحید توسط برخی رجالیون مانند: «محمدبن‌خالدالبرقی»- با عبارت: «ضعیفاً فی الحدیث»[٢٦٠] و ...- و«عمرو بن شمر»- با عبارت: «و هو ضعیف جداً زید احادیث فی کتب جابر بن یزید جعفی ینسب بعضها علیه و الامر ملبَس»[٢٦١] – ، و به همین دلیل نیز طریق شیخ صدوق; به کتاب «جابر بن یزید» (راوی همین روایت از امام‌باقر ٧ ) ضعیف شمرده شده است ،[٢٦٢] و با توجه به «مرسل» بودن آن در المحاسن ، آیا می‌توان روایت را معتبر دانست؟

[٢٥٨]. التوحید ، ص٦٦.

[٢٥٩]. ر.ک: وجود العالم بعد العدم عندالامامیه، ص١٠٧ و ١٠٨.

[٢٦٠] رجال نجاشی،ص٣٣٥، ش٨٩٨ و ...

[٢٦١] رجال نجاشی، ص٢٨٧،ش٧٦٥

[٢٦٢] ر.ک: معجم رجال الحدیث، ج٤، ص٢٦