(متناقض‌الاجزا) است، و در آن اثبات شیء و نفی آن جمع شده است»،[٢٩٠] و یا این‌که : «قائل به حدوث زمان ، ناآگاهانه به قدیم‌بودنش اعتراف کرده است»؛[٢٩١] بلکه به معنای ابتداداشتن و آغازداشتن (و محدود و متناهی‌بودن عمر) آن می‌باشد.

نگاه دوم

در پاورقی اصول فلسفه و روش رئالیسم آمده است:

فلاسفه، برهان عقلی اقامه می‌کنند که در جریان طبیعت و در نظام «زمان و مکان»، «پدیدآمدن از هیچ» محال است. هر حادث و پدیده‌ای به عقیدة فلاسفه، مسبوق است به «مادة» قبلی. پس این که بشر نمی‌تواند از«هیچ» یک چیز بسازد، مربوط به عجز و ناتوانی بشر نیست، بلکه این کار فی‌حدذاته محال و ممتنع است. طبق این نظریه، شرط اول پیدایش یک مصنوع، وجود «ماده» است. [٢٩٢]

این در حالی است که بنابر مستندات وحیانی، حق تعالی، نه تنها اشیا را بدون مادة قبلی – که ازلی باشد- آفریده است، بلکه خلاف این اعتقاد نیز بسیار مذمت شده است. برای مثال:

١. امیرالمومنین٧ در خطبه‌ای[٢٩٣] فرمودند: « وَ كُلُ‌ صَانِعِ‌ شَيْ‌ءٍ فَمِنْ شَيْ‌ءٍ صَنَعَ وَ اللَّهُ لَا مِنْ شَيْ‌ءٍ صَنَعَ مَا خَلَق‌»؛[٢٩٤] هر سازندة چیزی، آن را از چیزی ساخته و خدا آن‌چه را که آفریده، از چیزی نساخته است.

٢. در فرازی از خطبه ١٦٣ نهج‌البلاغه این‌گونه آمده: « لَمْ يَخْلُقِ الْأَشْيَاءَ مِنْ أُصُولٍ‌ أَزَلِيَّة»[٢٩٥] چیزها را از اصل‌های همیشگی نیافریده است.

٣. امام رضا٧ در ضمن بیان توحید فرمودند؛ «الْحَمْدُ لِلَّهِ فَاطِرِ الْأَشْيَاءِ إِنْشَاءً وَ مُبْتَدِعِهَا ابْتِدَاءً بِقُدْرَتِهِ وَ حِكْمَتِهِ لَا مِنْ شَيْ‌ءٍ فَيَبْطُلَ‌ الِاخْتِرَاع‌». [٢٩٦]

[٢٩٠]. ترجمه و شرح بدایةالحکمه، ج٣، ص٥٣.

[٢٩١]. همان؛ به نقل از «ارسطو».

[٢٩٢]. مجموعه آثار، ج٦، ص٧٢٧ و پاورقی بر اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج٤، ص١٣.

[٢٩٣] . به عقیدة شیخ‌کلینی;، این خطبه از مشهورترین خُطَب امیرالمؤمنین بوده و اگر تمام جن و انس غیرمعصوم ٧ جمع شوند تا همانندش را بیاورند، نخواهند توانست؛ پس اگر طالب علم توحید، در آن تدبر کند و خوب آن را بفهمد، همین یک روایت برای فهم توحید، او را کفایت می‌کند.ر.ک: الکافی، ج١، ص١٣٦.

[٢٩٤]. الغارات، ج١، ص٩٨ و الکافی، ج١، ص١٣٤، ش١ و التوحید، ص٤٣، ش٣.

[٢٩٥]. التوحید، ص٧٩، ش٣٤.

[٢٩٦] . الکافی، ج١، ص١٠٥، ش٣ و التوحید، ص٩٨ ، ش٥.