می‌باشد، و الا الفاظ کتاب و سنت از بیان حقایق و به تصویرکشیدن علوم و معارفی که مربوط به احوال مبدأ و معاد است، چیزی کم نگذاشته تا این‌که به تأویل ظاهر الفاظ و مجازگویی دور از ذهن، نیازی باشد [٢٤٠].

٥. زوال پذیری و دگرگونی ماسوی

امام‌صادق٧ فرمودند:

اگر [ستارگان] قدیم [و] ازلی بودند، از حالی به حال دیگر دگرگون نمی‌شدند...، چرا که [شیء] ازلی را روزگار، دگرگون نمی‌کند و فانی نمی‌شود.[٢٤١]

هم‌چنین ایشان٧ در جواب این سؤال که : «دلیل شما بر حادث‌بودن اجسام چیست؟» فرمودند:

من هيچ چيزِ كوچك و بزرگ را نمى‌بينم، مگر اين‌كه چون چيزى مانندش به آن ضميمه شود بزرگ‌تر می‌شود، همين است نابود شدنِ [چيز كوچك] و انتقال از حالت اول [به حالت دوم (بزرگ شدن)] و اگر قديم بود نابود و دگرگون نمی‌شد، زيرا آن‌چه نابود و دگرگون شود، رواست كه پيدا شود و نابود گردد؛ پس با بودشدنش بعد از نبودنش داخل در حدوث می‌شود... .[٢٤٢]

(قسم سوم ـ از نگاه اول-)

پرسش‌گری از امام‌صادق٧ پرسید: «پس از کجا گفتند که اشیا ازلی هستند؟!» امام٧ در جواب فرمود:

هَذِهِ مَقَالَةُ قَوْمٍ‌ جَحَدُوا مُدَبِّرَ الْأَشْيَاءِ فَكَذَّبُوا الرُّسُلَ وَ مَقَالَتَهُمْ وَ الْأَنْبِيَاءَ وَ مَا أَنْبَئُوا عَنْهُ وَ سَمَّوْا كُتُبَهُمْ أَسَاطِيرَ وَ وَضَعُوا لِأَنْفُسِهِمْ دِيناً بِآرَائِهِمْ وَ اسْتِحْسَانِهِمْ ...؛ [٢٤٣] اين عقيدة جماعتى است كه مدبّر اشيا را انکار کرده رسولان و گفتارشان و انبيا و آن‌چه خبر داده‌اند را دروغ شمرده كتاب‌هایشان را اساطير نامیده و با آرا و صواب‌ديدشان، دينى براى خود ساخته‌اند.

[٢٤٠]. ر.ک: رسالةفی‌الحدوث، ص١٦-١٧.

[٢٤١]. « فَلَوْ كَانَتْ قَدِيمَةً أَزَلِيَّةً لَمْ‌تَتَغَيَّرْ مِنْ حَالٍ إِلَى حَال‌... لِأَنَّ الْأَزَلِيَّ لَا تُغَيِّرُهُ الْأَيَّامُ وَ لَا يَأْتِي عَلَيْهِ الْفَنَاء»؛ (ر.ک: الاحتجاج، ص٣٤٨ و٣٤٧)

[٢٤٢] . إِنِّي مَا وَجَدْتُ‌ شَيْئاً صَغِيراً وَ لَا كَبِيراً إِلَّا وَ إِذَا ضُمَّ إِلَيْهِ مِثْلُهُ صَارَ أَكْبَرَ وَ فِي ذَلِكَ زَوَالٌ وَ انْتِقَالٌ عَنِ الْحَالَةِ الْأُولَى وَ لَوْ كَانَ قَدِيماً مَا زَالَ وَ لَا حَالَ لِأَنَّ الَّذِي يَزُولُ وَ يَحُولُ يَجُوزُ أَنْ يُوجَدَ وَ يُبْطَلَ فَيَكُونُ بِوُجُودِهِ بَعْدَ عَدَمِهِ دُخُولٌ فِي الْحَدَثِ وَ فِي كَوْنِهِ فِي الْأَزَلِ دُخُولُهُ فِي الْعَدَمِ وَ لَنْ تَجْتَمِعَ صِفَةُ الْأَزَلِ وَ الْعَدَمِ وَ الْحُدُوثِ وَ الْقِدَمِ فِي شَيْ‌ءٍ وَاحِد؛ (الکافی، ج١، ص٧٧، ش٢؛ التوحید، ص٢٩٧، ش٦ و الاحتجاج، ج ٢ ، ص٣٦٦ با اندکی تغییر)

[٢٤٣]. الاحتجاج ، ج٢، ص٣٢٧