حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٤٨ - داوری داوران معصوم درحدوث و قِدَم «ما سویالله»
انوار هم قدیم باشند، چرا که فرض این است که از نور عظمت خداوند خلق شدهاند.
پاسخ: با فرض پذیرش وحیانی بودن این فرازها، به نظر میرسد که اضافة «نور» به الله تعالی، «تشریفیه» باشد؛ همانند اضافة «کعبه» و «روح» به او؛ چنانچه در صحیحة محمدبنمسلم، از امامصادق٧ نقل شده که فرمودند:
خداوند، روح آدم ٧ را به خود نسبت داده، زیرا آن را بر سایر روحها برگزیده، چنان که به خانهای از خانهها فرموده: «خانة من» و دربارة رسولی از رسولان خود فرموده: «خلیلِ من» و امثال اینها، و همة اینها مخلوقاند که خدا ایشان را آفریده و ساخته و از نو پدید آورده و ایشان را تربیت کرده و میکند.[٢٧٧]
مؤیدات این پاسخ
اول: در کتاب تأویل الآیاتالظاهره و کتاب مدینةالمعاجز[٢٧٨] از کتاب مصباحالانوار شیخ ابوجعفر طوسی ;نقل شده که پیامبر ٦ دربارة کیفیت آغاز پیدایش خود و دیگر امامان معصوم: به عباس، عموی خویش فرمودند:
يَا عَمِّ لَمَّا أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَخْلُقَنَا تَكَلَّمَ بِكَلِمَةٍ خَلَقَ مِنْهَا نُوراً ثُمَّ تَكَلَّمَ بِكَلِمَةٍ أُخْرَی فَخَلَقَ مِنْهَا رُوحاً ثُمَّ مَزَجَ النُّورَ بِالرُّوحِ فَخَلَقَنِي وَ خَلَقَ عَلِيّاً وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَيْنَ؛ وقتی که خداوند آفرینش ما را اراده کرد، به کلمهای تکلم کرد، از آن کلمه نوری پدید آمد؛ سپس به کلمة [دیگری] تکلم کرد، از آن روح پدید آمد؛ پس نور را با روح تمزیج نمود. پس مرا و برادرم علی و فاطمه و حسن و حسین را آفرید... .
با توجه به این نص، مراد از «نور عظمته» و یا «نور ربنا»، نوری است که با ارادة الهی و به کلمة او، «نه از چیزی» آفریده شده و با روح نیز ممزوج شده است. و از آنجایی که ارادة اللهتعالی حادث است، این نور نیز حادث میباشد.
دوم: اگر بنا باشد که همانگونه که شعاع خورشید «از» خورشید صادر میشود و با ذات او معاصر است، انوار امامان معصوم: و مؤمنان نیز از ذات اللهتعالی صادر شوند، علاوه بر اینکه به متجزّیبودنِ او (سبحانه و تعالی) منجر میشود، با برخی از نصوص نیز مخالفت آشکار خواهد داشت، از جمله:
١. از امامحسین٧ در تفسیر )لَمْ يَلِد (التوحید، آیة٤)( نقل شده که فرمودند:
[٢٧٧]. ر.ک: الکافی، ج١ ، ص١٣٣، ش٣ و التوحید، ص١٧١، ش٢.
[٢٧٨] . تأویل الآیات الظاهره، ص١٤٣ و مدینةالمعاجز، ج٣ ، ص٢٢٢.