دارد.[٢٣٧] و از آن‌جایی که مختار و قادر است و هر آن‌چه را که بخواهد می‌شود، اراده و مشیّتش به وحدانیتش در ازل و به آغازداشتن «ماسوی» تعلق گرفته تا بر ازلیت و قِدَم او سبحانه و تعالی گواهی دهند.

٤. نفی توحید

در خطبة ١٨٦ نهج‌البلاغه آمده:

إِنَّمَا كَلَامُهُ‌ سُبْحَانَهُ‌ فِعْلٌ مِنْهُ أَنْشَأَهُ وَ مَثَّلَهُ لَمْ يَكُنْ مِنْ قَبْلِ ذَلِكَ كَائِناً وَ لَوْ كَانَ قَدِيماً لَكَانَ إِلَهاً ثَانِيا» جز این نیست که سخن خدای سبحان ، فعلی است از خدا که آن را ایجاد کرده و مجسَّم می‌سازد، در حالی که قبل از آن چیزی نبوده (حادث) و اگر وجود می‌داشت خدای دومی می‌بود.

علامه‌مجلسی; در شرح این روایت می‌فرماید:

این روایت در این که «امکان» با «قِدَم»، جمع نمی‌شود و این‌که «ایجاد»، تنها در چیزی است که «مسبوق به عدم» باشد، صراحت دارد؛ پس قول به «تعدد قدما» با اعتقاد به این‌که بعضی از آن‌ها «ممکن» هستند، قول به نقیضین می‌باشد. [٢٣٨]

لکن علامه طباطبایی; در حاشیه بر بحار در معنای «قدیم» تصرف نموده و معتقد است:

کلام امیرالمؤمنین٧ در ملازمة بین «قِدَم» و «الوهیت» و این که «قِدَم» با «امکان» قابل جمع نیست، صراحت دارد، لکن در این که مراد از «قدم»، «قدم زمانی» باشد صراحت ندارد ، پس اگر قرینة عقلیه ای باشد ، حمل «قِدَم» بر «قِدَم ذاتی» واجب است [٢٣٩].

این در حالی است که ملاصدرا، چنین تأویلی را برنتابیده، می‌نویسد:

تأویل‌بردن آن‌چه که در نصوص کتاب و سنت آمده است ـ و این‌که گفته شود: مراد از حدوث و قدم، تنها حدوث و قدم ذاتی است، نه زمانی ـ تنها به سبب کوتاهی ادراک عقل از جمع‌کردن بین قواعد ملت حنیفه و حکمت حقیقیه

[٢٣٧]. ر.ک: الکافی، ج١ ، ص١٢٧ ، ش٥ و التوحید، ص٣٦ ـ ٤٠ ، ش٢، ص٥٦ ، ش١٤ و ص٦٩ ، ش٢٦ و الفصول‌المهمه، ج١ ، ص١٣٩.

[٢٣٨]. بحارالانوار، ج٥٤، ص٢٣.

[٢٣٩]. ر.ک: همان.