بصائرالدرجات، ص١٨٩، ح٥٨، عن محمّد بن الحسین؛ کمال‌الدین، ص٦٧٤، ح٢٩ بسنده عن محمّد بن یحیی؛ و ص١٤٢، ح١٠، بسنده عن محمّد بن یحیی، عن الحسین بن الحسن بن أبان، عن محمّد بن اُورمة عن محمّد بن إسماعیل. تفسیر‌القمی، ج١، ص٣٥٤، بسنده عن إسماعیل السّراج، عن یونس بن یعقوب، عن المفضّل الجعفی؛ علل‌الشرایع، ص٥٣، ح٢، بسنده عن محمّد بن إسماعیل السّراج، عن بشر بن جعفر، عن مفضّل الجعفی. تفسیر العیّاشی، ج٢، ص١٩٣، ح١٧، عن المفضّل الجعفی؛ و فیه، ج٢، ص١٩٤، ح٧٣، عن محمّد بن إسماعیل بن بزیع رفعه بإسنادله، مع اختلاف. الوافی، ج٣، ص٥٦٦، ح١١٢١.[٣٤]

حذف ابتدای اَسناد تا موضع مشترک، ایرادی است که در دو نمونه‌ای که قبلاً نقل کرده‌ایم نیز وجود داشته است؛ اما در تخریج مذکور علاوه بر این، به تفسیر العیّاشی نیز ارجاع داده شده است که به دلیل سقط اسانید این کتاب، ارجاع‌دادن به آن خارج از محدودة تخریج است و به دلیل آن ‌که این کتاب جزو کتاب‌های واسطه[٣٥] نیز نمی‌باشد، نمی‌توان در مورد احادیث مشترک آن با بصائرالدرجات، به آن به عنوان یک نسخه توجه نمود، مگر آن‌که برای این کتاب و نیز خود کتاب بصائرالدرجات منبع مشترکی لحاظ شود؛ مثل آن‌که مؤلف هر دو کتاب مزبور این حدیث را از کتاب «محمّدبن‌إسماعیل‌بن‌بزیع» که نامش در سند این حدیث آمده است، اخذ کرده باشند.

خلاصة مطلب آن‌که اگر کاغذ فراوان و گستردگی پاورقی‌ها، امری نامرغوب تلقی نمی‌شود، ارجاع به کتاب تفسیر العیّاشی می‌تواند مطلوب واقع شود، وگرنه چنین ارجاعی چندان مطلوب نیست.

در پایان برای تمرین بیشتر برخی از خوانندگان، بجاست که صورت اصلاح‌شدة تخریج حدیث مذکور را با این فرض که اصل حدیث از کتاب بصائرالدرجات نقل شده است، این‌گونه به رشتة تحریر درآوریم:

رواه القمی فی تفسیره، ج١، ص٣٥٤ ـ ٣٥٥ عن أبیه، عن علی بن مهزیار، عن إسماعیل السّراج، عن یونس بن یعقوب، عن المفضل الجعفی مثله. و رواه الکلینی فی

[٣٤]. الکافی، ج١، ص٥٧٧، پاورقی، ش٥.

[٣٥]. کتاب‌های واسطه ـ چنان‌که در ابتدای مقاله گفته شد ـ به کتاب‌هایی گفته می‌شود که احادیث را از طریق مصادر متقدم نقل می‌کنند، مانند: وسائل‌الشیعه، بحارالانوار و الوافی.