حیا را اندازه‌گیری کرد. هم‌چنین می‌توان بر اساس احادیث ناظر به راه‌های ایجاد و تشدید حیامندی، الگوهای مداخله را طراحی نمود و موفقیت آن‌ها را در کلینیک‌ها و مشاوره‌ها آزمود.[١١]

روان‌شناس مشاور می‌تواند با شکل‌دادن توصیه خود بر اساس آن‌چه از روایات به دست می‌آید، مراجعه‌کننده را در تصحیح نگرش خود نسبت به مصیبت، راهنمایی کند و دردهای روحی او را پس از دریافت شوک سنگین از دست‌دادن عزیزانش تسکین دهد. جالب توجه این‌که در زلزلة سهمگین بم و کرمان، روزنامة پرشمار «کیهان» اقدام به چاپ مقاله‌ای کرد که برای نشان‌دادن امکان وقوع اخذ الگوهای مداخله از حدیث نوشته شده بود و توانایی احادیث را در ارائه شیوه‌های تحمل مصیبت و مهار تنیدگی روحی ناشی از آن برمی‌نمود.[١٢]

یک نمونه جدید در این میان، رساله دکتری حجةالاسلام دکترعباس پسندیده درباره عوامل شادکامی در اسلام با روی‌کرد به روان‌شناسی مثبت‌گرا است. ایشان در طی سالیان درازی که به تحکیم روش و ساختن مدل برای این گونه پژوهش‌های میان‌رشته‌ای اشتغال داشته، در این رساله، توانسته است بیشتر عوامل شادکامی را در احادیث شناسایی و معین کند، به گونه‌ای که به گفته روان‌شناسان داور این رساله، می‌تواند در الگوهای مداخله به کار گرفته شود. گفتنی است، عمومی‌سازی این الگو، زمانی میسر است که روان‌شناسان متعددی آن را در موارد متفاوتی به کار ببرند و نتیجه دلخواه و مورد انتظار را بگیرند.

[١١]. این پژوهش حاصل همكارى دكترگلزارى و حجةالاسلام دکتر پسنديده در موضوع حياست. در اين پژوهش همة احاديث باب حيا گردآورى و دسته‌بندى شد. آن‌گاه، يك به يك ترجمه و به بحث جدّى گذاشته شد و جناب دكترگلزارى نيز تناظر ميان داده‌هاى حديث و دانش روان‌شناسى را تبيين و گوش‌زد كردند. سپس بر اساس احاديث توصيف‌گر حيا و نشانه‌شناسى شخص با حيا ـ كه در احاديث متعددى به آن تصريح و يا اشاره شده بود ـ آزمون حياسنجى تدوين و عرضه شد. هم‌چنین طرح‌هاى «دلبستگى به خداوند»، «حسادت»، «حسرت»، «خشم»، «مهارت‌هاى مقابله با تنيدگى» و... نیز مورد مطالعه قرار گرفته و برخی نشر یافته است. در این طرح‌ها نيز يك تحصيل‌كرده روان‌شناسى در كنار یک متخصص در حديث ـ كه همه احاديث موضوع را در اختيار دارد ـ قرار مى‌گيرد و بر اساس نيازهاى روز و نشانه‌ها و اشارات احاديث، پرسش‌سازى و فرضيه‌سازى آغاز مى‌شود. بقية كار و طرح مانند باب حياست؛ يعنى همان روش فعال مشاركتى و گفت‌وگوى گام به گام.

[١٢]. «شیوه‌های تحمل مصیبت.»، مجلة علوم حدیث، ش٣١. جالب توجه این‌که این مقاله ابتدا در انجمن روان‌شناسان ایران ارائه و نقد شد و در همان جا یکی از روان‌شناسان به صراحت گفت: «من برادرم را از دست داده‌ام و این احادیث برایم تسکین‌بخش بود.»