حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٨٤
٣. توقف
مجلسی اول در شرح مشیخة صدوق در شرح طریق به اسحاقبنعمار میگوید: ...و الظاهر أنهما رجلان و لما أشكل التمييز بينهما فهو في حكم الموثق كالصحيح؛[٤١٥] درست آن است که این دو، دو شخص هستند و هر گاه تمییز بین این دو مقدور نشد، حدیث او در حکم موثق کالصحیح است.
دلیل حکم به موثقهبودن روایت این است که بنا بر نظریة تعدد، عنوان «اسحاقبنعمار» مشترک بین امامی و فطحی است و در صورت عدم تمییز، نتیجه تابع اخسّ مقدمتین خواهد بود؛ لذا حکم به موثقه بودن روایت میشود.
نکته: در میان قائلان به تعدد، از مرحوم عنایةالله قهپایی; نظر خاصی نقل شده است. ایشان معتقداند، هر چند عنوان «اسحاق بن عمّار» مشترک بین دو نفر است، امّا اسحاقبنعمّار موجود در اسناد همان اسحاقبنعمّاربنحیّان امامی ثقه است. بنابراین، حتی بر اساس قول به تعدد و اشتراک، نیازی به تمییز مشترکات نیست و همیشه «ابنحیّان» متعیّن خواهد بود.[٤١٦]
مذهب اسحاق بن عمار
معتقدان به وحدت اسحاقبنعمار، در مذهب وی اختلاف دارند. عدهای او را «فطحی» و عدهای او را «امامی» میدانند. در ادامه، ادله این دو قول ذکر میشود.
دلایل بر فطحیبودن اسحاق بن عمار
١. دلیل عمده این قول، جمع بین عبارت نجاشی و شیخ است؛ به عبارت دیگر، از آنجا که طبق دلایلی که در محور قبلی بحث بیان شد، اسحاقبنعمار شخص واحدی است و متعدد نیست، لذا وثاقت او از عبارت نجاشی و فطحیبودن او از عبارت شیخ نتیجه میشود.
٢. دلیل دومی که ممکن است ارائه شود، روایتی است که شیخطوسی در التهذیب آورده است؛
عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ٧ يَقُولُ كَانَ مُوسَى بْنُ
[٤١٥]. روضةالمتقين في شرح من لايحضرهالفقيه، ج١٤، ص٥١.
[٤١٦]. ر.ک: سماءالمقال في علم الرجال، ج٢، ص١٢٣.