حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٧٧
نظر مصنف همان نظر ابنادریس است و دلیل آن، اصالت صحت حج و ضعف روایت است، زیرا راوی آن، اسحاق بنعمار، گفته شده که فطحی است.
برخی دیگر نیز در این قول از صاحب مشرقالشمسین تبعیت کردهاند. شیخیوسف بحرانی در الدرر النجفیه میگوید: أقول: و الأظهر عندي هو التعدد كما هو المستفاد من التتبّع لكتب الرجال، و المعلوم من القرائن و الأمارات الواردة في هذا المجال؛[٣٩٣]
تعدد خارجی عنوان «اسحاقبنعمار» به نظر من درستتر است، همان طور که از تتبع در کتب رجال و از قرائن و نشانههای موجود در این زمینه به دست میآید.
نظریه سوم: اتحاد و امامیبودن اسحاق
تا جایی که بررسی شد، اولین کسی که این نظر را مطرح کرده است، سیدبحرالعلوم (١٢١٢ه. ق) در الفوائدالرجالیه است که فرموده: و الوجه عندي: أن اسحاق بن عمار رجل واحد، و هو اسحاق بن عمار بن حيان الامامي الثقة؛[٣٩٤]
به نظر من صحیح این است که اسحاقبنعمار یک نفر است و او اسحاقبنعمار بن حیان میباشد که امامی و ثقه است.
[٣٩٥]مجلسی ثانی و ابوالهدی کلباسی از طرفداران این نظریهاند. مرحوم ابوالهدی کلباسی مینویسد: «الأظهر القول بالاتحاد، وكون المتحد ابن الصيرفي الأمامي الثقة.»؛[٣٩٦]
نظریة اتحاد و اینکه آن متحد، ابنصیرفی امامی و ثقه است، درستتر به نظر میرسد.
آیةالله شبیریزنجانی نیز در ضمن یکی از مباحث فقهی میفرماید: مرحوم آقاى خويى از روايت به عنوان «معتبره» ياد كردهاند، از آن جهت كه اسحاقبنعمار را فطحى مىدانند، ولى ما اسحاقبنعمار را امامى ثقه دانسته و در نتيجه روايت، صحيحه
[٣٩٣]. الدررالنجفية من الملتقطاتاليوسفية، ج٢، ص١٨١ و ١٨٢.
[٣٩٤] . الفوائدالرجالية، ج١، ص٣١٥.
[٣٩٥]. رک: ملاذالأخيار في فهم تهذيبالأخبار، ج٣، ص٦٢١.
[٣٩٦]. سماء المقال في علمالرجال، ج٢، ص١٣٣.