قدیم‌الاحسان»، «یا قدیم الفضل»، «من نور عظمته»، «کشعاع الشمس من الشمس»[٢٤٨] و... مدنظر است، که مگر نه این است که متشابهات را باید به محکمات ارجاع داد؟!

الهام دوم: اعتقاد به ازلیت ماسوی، بدعتی است که پیش‌زمینه آن عقل‌گرایی محض (آرا) و تبعیت از ذوق‌ها و امیال درونی (استحسانات) است، و امامان معصوم: نیز به شدت از آن نهی فرمودند؛ چنان‌چه یونس بن‌عبدالرحمان گوید: به امام‌کاظم٧ عرض کردم: «توحید الهی را چگونه بیابم؟» فرمودند:

در علم توحید و خداشناسی بدعت‌گذار مباش. هر کس بر اساس نظر خویش بنگرد، هلاک خواهد شد، هر کس اهل‌بیت پیامبرش را واگذارد، گمراه خواهد شد و هر کس کتاب خدا و گفتار رسولش را وانهد، کافر خواهد شد. [٢٤٩]

شبهه اول: اگر افعالی مانند «ماضی» و «مضارع»، در خصوص الله تعالی ـ که به حسب ذات، مافوق زمان و مکان بوده و زمانی نیست ـ به کار روند، دلالت زمانی خود را از دست داده، تنها بر دوام (وجود) و ثبوت دلالت دارند. نتیجه آن که عبارت‌هایی چون: «کان الله و لا شیء غیره» و «کان الله و لا شیء معه» [٢٥٠]، نظیر «کان الله علیما حکیما» می‌باشند. [٢٥١]

پاسخ: به نظر می‌رسد که با در نظر گرفتن سه نکته، جایی برای این شبهه باقی نماند:

١. امیرالمؤمنین٧ در خطبة «وسیله»، «کان» را در عبارت‌هایی نظیر: «کان و لا شیء غیره»، این‌گونه تفسیر فرمودند:

إِنْ قِيلَ كَانَ فَعَلَی تَأْوِيلِ أَزَلِيَّةِ الْوُجُودِ وَ إِنْ قِيلَ «لَمْ يَزَلْ» فَعَلَی تَأْوِيلِ‌ نَفْيِ‌ الْعَدَم‌؛[٢٥٢] اگر گفته شود که «بوده»، به این معناست که وجودش ازلی است ـ نه «کون» زمانی ملازم با حدوث ـ و اگر گفته شود که «همیشه هست» به این معناست که نیستی در او راه ندارد] بنابراین، «کان» به ازل اشاره دارد[.

٢. به نظر می‌رسد، اگر «کان» در «کان‌الله علیماً حکیما» دلالت بر ثبوت و استمرار

[٢٤٨]. این فرازها در ادامه بررسی خواهند شد.

[٢٤٩]. ر.ک: بصائرالدرجات، ص٢٩٩.

[٢٥٠]. التوحید، ص٦٦.

[٢٥١]. ر.ک: اصول‌المعارف، مقدمه، ص٢٣٢.

[٢٥٢]. الکافی، ج ٨، ص١٨ ، ش٤.