١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص

حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١١٠ - سیّدبنطاووس و حوزههای گوناگون روایی

و نسبت آن با روش‌های دیگر تفسیری چیست؟ گرچه این اندازه می‌توان گفت که از دیدگاه سید، تفسیر قرآن تنها در این روش منحصر نیست و وی تفسیر قرآن با روایت‌ها را نیز – چنان‌که در دنباله سخن خواهیم خواند – روا می‌داند و خود نیز آن را فراوان به کار می‌گیرد. از این‌که سید در سخن پیش‌گفته، واژه «احوط» را به کار برده است، می‌توان دریافت که به باور وی، نزدیک‌ترین روش به احتیاط در فهم آیات قرآن، آن است که سخن خداوند را با سخن خداوند بفهمیم و تفسیر کنیم و این دیدگاه را باید در مقایسه میان اندیشه سید و اخباریان –که در نگاه نخست ممکن است اندیشه سید نزدیک به روش تعامل آنان با قرآن فرض شود – بسیار مهم و شایان توجه دانست.

٢) روایت‌ها

سید در چند جا از سعدالسعود به این نکته توجه داده است که روایت‌ها یکی از مدارک و مستندهای مفسر و یا به تعبیر خود وی «حجّت» او تواند بود.[١٢٥] گاه آشکارا گفته است که اگر درباره تفسیر یک آیه «نقلی مقطوع‌به» دست آید، اعتماد بدان بایسته است.[١٢٦] در جایی دیگر نیز به هنگام خرده‌گیری بر سخنی از یک دانش‌ور درباره تفسیر آیه‌ای، چنین آورده است:

واعلم أنّ هذا القول إن کان یستند إلی حجّة أو روایة یُعمل علیها فی تفسیر القرآن یوجَب الاعتماد علیها و إن کان لمجرّد الاستحسان ... .[١٢٧]

امّا چگونه روایتی از نگاه سید در گستره تفسیر قرآن، شایسته اعتماد است؟ سید خود به روشنی در این‌باره اظهار نظر نکرده است، اما شاید با بررسی روایت‌هایی که سید بدان‌ها خرده گرفته و با لحنی که نشان از بی‌اعتمادی است درباره آن سخن گفته است، بتوان تا اندازه‌ای پی برد که وی چگونه روایت‌هایی را قابل قبول می‌دانسته است، چراکه گفته‌اند: «تُعرَف الأشیاء بأضدادها»

سید در جایی ضمن شکوه از روش بسیاری از مفسران مسلمان در تفسیر قرآن، این‌گونه می‌نویسد:

از چیزهای شگفتی که از آن آگاهی یافتم... آن است که بسیاری از مسلمانان در


[١٢٥]. سعدالسعود، ص٥١١.

[١٢٦]. همان، ص٥٤١ و نزدیک بدان با عبارت: «نقلٌ تقوم به الحجّة» در ص٥٥٣.

[١٢٧]. همان، ص١٤٥.