و بر اِین قِیاس، دانشمندان و مکتشفِین را مِی‌بِینِیم که بسِی دشوارتر و با آفت بِیشتر در اِین عرصه، در تنگنا و حِیرت مِی‌مانند و پِیوسته از کشفِی به کشف دِیگر پناه برده و خط بطلان بر معرفت قبلِی مِی‌کشند؛ مخصوصاً اِین مسئله و حقِیقت در لابراتوارهاِی علمِی در فنون مختلف بسِیار به چشم مِی‌خورد و کاملاً محسوس مِی‌باشد. مقالات علمِی ِیکِی پس از دِیگرِی خبر از انهدام کشف قبلِی و بناِی اکتشافِی جدِید بر خرابۀ آن آثار پِیشِین مِی‌دهند و همواره فکر و دغدغۀ معرفتِی بشر را به سوِی پدِیده‌هاِی علمِی آِینده به حرکت درمِی‌آورند؛ و اِین پدِیدۀ سِیّال در بستر زمان و مکان، حتِّی ِیک لحظه نهاد ناآرام انسان را رها نمِی‌سازد و او را در منزلگاه سکونت و طمأنِینه و اعتماد قرار نمِی‌دهد. و ما نِیز هِیچ‌گاه بر اِین بشر به‌واسطۀ اِین اشتغال، خرده نمِی‌گِیرِیم و او را ملامت نمِی‌کنِیم؛ زِیرا از ابزار و وساِیل چنِین اشتغالِی، غِیر از اِین بر نمِی‌آِید و جز اِین کارِی ساخته نخواهد شد.

امّا آِیا پِیامبران و اولِیاِی الهِی هم با همِین ابزار و وساِیل به کشف حوادث و وقاِیع خارجِی مِی‌پردازند؟ که اگر چنِین است، پس فرق آنان با ساِیر افراد در چِیست؟ اگر آنان با همِین ابزارها و وساِیل به تربِیت و تهذِیب مردم بپردازند و از همِین روش و سنّت معمول بِین افراد، براِی اطّلاع بر ملکات و صفات و حالات اشخاص استفاده کنند، که کار همه زار و نتِیجه واوِیلا خواهد شد!

در قضاوت‌هاِی ما نسبت به اشخاص بارها و بارها اتّفاق افتاده است که افراد فاسق و فاسد و مفسد را به‌جاِی اشخاص صالح و پرهِیزکار و خداترس و حتِّی بالاتر از آن، متّصل به عوالم غِیب و مراتب ربوبِی مِی‌نشانِیم. مِی‌دانِید چرا؟ براِی اِینکه ما مِی‌خواهِیم با همِین ابزار و وساِیل مادِّی، به حقاِیق و اوصاف باطنِی و مراتب روحِی افراد پِی ببرِیم، و اِین محال است؛ زِیرا حواسّ ظاهرِی ما چِیزِی جز ظاهر احساس نمِی‌کنند، و اگر فردِی بتواند ظاهر خود را بِیاراِید و افعال خوِیش را در نظر عوام پسندِیده نماِید، به زودِی زود خواهد توانست دل و دِین آنان را برباِید و مردم عوام را در دام شِیطانِی خوِیش گرفتار سازد، و همِین‌طور اِین مسئله استمرار خواهد ِیافت