آدمِی صورتِی به موازات صورت خارجِی براِی ذهن خود ترسِیم مِی‌نماِید و اِین‌طور نِیست که هر کس صورتِی به دل‌خواه خود از ِیک درخت مثلاً ترسِیم کند؛ ِیکِی آن درخت را چهار مترِی ببِیند و ِیکِی ده مترِی، ِیکِی آن را پر از برگ‌هاِی سبز و خوش‌رنگ مشاهده کند و دِیگرِی برهنه و خشک، بعضِی آن را پر از مِیوۀ سِیب بببِیند و برخِی دِیگر پرتقال. همِین‌طور حقاِیقِی که در عالم برزخ وجود دارد داراِی ِیک واقعِیّت و ِیک تعِیّن مِی‌باشند و اگر فردِی داراِی ذهن و نفسِی پاک و بِی‌آلاِیش و صاف بوده باشد، همان صورت برزخِی را بدون کم و کاست مشاهده خواهد کرد. و لذا بزرگان از اهل کشف در هر مرتبه از کشف شهودِی که واقع شوند، همه ِیک حقِیقت و واقعِیّت را بازگو مِی‌کنند.

علّت اختلاف برخِی مکاشفات در شهود ِیک حقِیقت و ِیا اختلاف برخِی رؤِیاها نسبت به ِیک مسئله

بلِی، ممکن است فردِی در مرتبۀ بالاترِی قرار گرفته باشد، که در اِین‌صورت کشف او قوِی‌تر و دقِیق‌تر و عمِیق‌تر خواهد بود، نه اِینکه کشف او موجب بطلان کشف فرد دِیگر در مرحلۀ پاِیِین‌تر شود. مانند فردِی که سکّوِیِی زِیر پاِی خود قرار داده و ِیک متر بِیش از ارتفاع انسان بر اطراف و محِیط اشراف پِیدا مِی‌کند، و فرد دِیگرِی از نردبان ده پله بالا مِی‌رود و طبعاً به محِیط و افقِی بالاتر دسترسِی پِیدا مِی‌کند، و فرد دِیگرِی از درون هواپِیما به اطراف مِی‌نگرد، و بر اِین قِیاس....

بلِی، در مواردِی که نفس افراد متأثر از غرائز شهوانِی و کثرات و کدورات و حبّ و بغض‌ها و قساوت و پلِیدِی و صفات زشت و مذموم است، ظهور آن حقاِیق به شکل واقعِی و حقِیقِی خود آنها نمِی‌باشد، بلکه نفس اِین‌گونه افراد با دست‌کارِی و تحرِیف و صورت‌گرِی طبق دل‌خواه و انگِیزه‌هاِی متفاوت نفسانِی، به تغِیِیر و تبدِیل آن شکل و شماِیل اقدام مِی‌کند. مثلاً کسِی را که با او دشمنِی دارد به شکلِی ناموجّه و نامناسب در خواب مشاهده مِی‌کند، و ِیا در قضِیّه‌اِی که موقع و موضع حکومت و قضاوت بِین او و دِیگرِی است خود را محق و دِیگرِی را بر باطل مِی‌پندارد، درحالِی‌که مطلب و واقع خلاف آن است. و نظِیر اِین مطلب حتِّی در بِین افراد عادِی نسبت به