دانشنامه امام کاظم علیه السلام - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٤٣١ - ملائکه و منازل ائمه

ملائکه و منازل ائمه

عن المفضل بن عمر قال: دخلت علی أبی‌عبدالله علیه‌السلام، فبینا أنا جالس عنده، اذ أقبل موسی ابنه و فی رقبته قلادة فیها ریش غلاظ، فدعوت به فقبلته و ضممته الی، ثم قلت لأبی‌عبدالله: جعلت فداک، أی شی‌ء هذا الذی فی رقبة موسی؟ فقال: هذا من أجنحة الملائکة. قال، فقلت: و انها لتأتینکم؟ قال: نعم، انها لتأتینا و تتعفر فی فرشنا، و ان هذا الذی فی رقبة موسی من أجنحتها.
بصائر ج ٢ باب ١٧
ترجمه:
مفضل بن عمر گوید: وارد شدم به محضر امام ششم حضرت صادق علیه‌السلام، و در آن حالی که در خدمت آن حضرت نشسته بودم: فرزندش موسی آمد، و در گردن او گردن‌بندی بود که در آن پر غلیظی زده شده بود، پس من او را به طرف خود خوانده، و او را بوسیده و در بغل گرفتم.
سپس عرض کردم به امام ششم: فدایت گردم، چیست این که در گردن موسی است؟ فرمود: این از پرهای ملائکه باشد. عرض کردم: آیا ملائکه به منازل شما وارد می‌شوند؟ فرمود: آری آنها می‌آیند، و به رختخوابهای ما خودشان را می‌مالند، و این که در گردن فرزندم می‌بینی از پرهای آنها باشد.
توضیح: درباره این حدیث شریف توضیحاتی داده می‌شود:
١- ملائکه از عالم ماورای ماده، و از أجسام لطیفه محسوب می‌شوند. و در عالم ماورای ماده دو مرتبه در عالم أجسام وجود دارد که: اجسام لطیفه عالیه، و أجسام لطیفه دانیه.
در مرتبه عالیه: ملائکه هستند که به درجات مختلف و روی برنامه‌ها و وظائف گوناگون مشغول طاعت هستند. و در مرتبه دانیه: انواع جن وجود دارند که به لحاظ آلودگی در ذات آنها از جهت نورانیت و ظلمت و ایمان به حق و کفر و قرب به خداوند سبحان و بعد از او مراتبی پیدا می‌کنند، چنانکه می‌فرماید: و أنا منا المسلمون و منا القاسطون فمن أسلم فأولئک تحروا رشدا و أما القاسطون فکانوا لجهنم حطبا ٧٢ / ١٥. [١] .
٢- ملائکه از لحاظ خلوص ذات و طهارت و صفاء و نزاهت از آلودگی، یکنواخت آفریده شده، و نقطه ظلمت و جهت منفی در وجود آنها نبوده، و ذات پاک و نورانی آنها به جز خوبی و خیر و اطاعت و عبودیت و صلاح و توجه به روحانیت و انجام وظائف الهی، چیز دیگری را اقتضاء نمی‌کند.
آری ملائکه چون زجاجه در مقابل نور و حقیقت، فانی بوده، و هیچ گونه خودنمایی و خودخواهی و عصیان و تخلفی ندارند، این است که خداوند متعال از جریان حالات آنها نقل می‌فرماید: و اذ قال ربک للملائکة انی جاعل فی الأرض خلیفة قالوا أتجعل فیها من یفسد فیها و یسفک الدماء و نحن نسبح بحمدک و نقدس لک - ٢٠ / ٣٠. در پاسخ کلام خداوند که فرمود: می‌خواهم در زمین خلیفه‌ای از طرف خود خلق کنم، گفتند: آیا می‌خواهی در محیط تیره و از خاک شخصی را که آلوده به خاک مادی تیره است قرار بدهی، و به اقتضای مادیت افساد در زمین و بلکه خونهای همدیگر را بریزند؟ در صورتی که ما پیوسته مشغول تسبیح و تقدیس تو را کرده و ستایشگر هستیم.
٣- تفاهم در عالم ملائکه با القاء مراد و تلقین در روح طرف است، و گفتن و شنیدن با زبان و گوش فقط در عالم ماده و حیوان و انسان صورت می‌گیرد.
و چون بخواهند با انسان مادی تفیهم داشته باشند: لازم است با قذف در قلوب و نکت در أسماع یا ایجاد صوت خارجی صورت بگیرد، و در باب ١٩ ذکر شد.
٤- در صورتی که ملائکه بخواهند با انسان مأنوس و ملاقات و مصاحبت نمایند: لازم می‌شود که ایجاد صورت و شکل کرده و متشکل به صورت خارجی شوند، البته به صورت حیوان پاک یا انسان باصفاء.
توضیح اینکه: همین طوری که ملائکه با القاء و ایجاد صوت و قذف در قلوب و نکت در أسماع تفهیم و تفاهم می‌نمایند: در صورت احتیاج و مأموریت به ملاقات و مصاحبت خارجی با أفراد انسان و أولیاء پروردگار متعال، به وسیله تشکل به یکی از صوری که مورد نظر و متناسب مقام باشد: متشکل می‌گردند. و متشکل شدن برای آنها که جسم لطیف و پاک و نورانی و هیچ گونه کدورتی ندارند: به مجرد اراده صورت می‌گیرد.
چنانکه ما در عالم خواب یا مکاشفه (فیمابین نوم و یقظه) یا در حال انقطاع از بدن و انعزال از ماده، این مطالب را درک می‌کنیم، و این معانی بسیار مبرهن و روشن است.
و یکی از مصادیق روایت شریف - عبدی أطعنی حتی أجعلک مثلی تقول لشی‌ء کن فیکون (که به عبارت مختلف نقل شده است): این مورد و این معانی است.
و اگر کسی حقیقتا قلب خود را تهذیب و تزکیه کرده، و چون ملائکه روح خود را از أرجاس أخلاقی تطهیر نموده، و ظلمات و حجب باطنی را برطرف کرد: أمثال این مطالب و حقایق را با چشم ایمان مشاهده خواهد کرد. ان الذین قالوا ربنا الله ثم استقاموا تتنزل علیهم الملائکة ألا تخافوا و لا تحزنوا - ٤١ / ٣٠. [٢] .
٤- در ارتباط به این مطالب آیاتی در موضوع نزول ملائکه به أنبیاء در موارد مخصوص وارد شده است. و همچنین در مجلد سابع بحارالأنوار ط قدیم باب أن الملائکة تأتیهم: روایات مختلفی راجع به این موضوعات نقل شده است. از حضرت صادق سلام الله علیه است که فرمود: ملائکه نازل می‌شوند بر ما روی اثاث خانه و بر فراشها و حاضر می‌شوند بر مائده‌ها و برای ما از سبزیهای لطیف می‌آورند، و پرهای خود را بر بچه‌های ما می‌مالند، و مانع می‌شوند از رسیدن حشرات و حیوانات موذی بر ما، و أوقات نماز حاضر شده و با ما نماز می‌خوانند، و هر روز از أخبار جدید ما را مطلع می‌سازند. أبوحمزه ثمالی می‌گوید، وارد شدم به خانه امام چهارم حضرت سجاد علیه‌السلام، و آن حضرت چیزهایی را جمع کرده و به کسی که در پشت پرده بود می‌داد. عرض کردم: فدایت شوم، چیست که آنها را جمع می‌کنی؟ فرمود: اضافاتی است از پرهای کوچک ملائکه و آنها را پس از رفتن آنان جمع کرده، و به گردن‌بند فرزندهای ما می‌بندیم. عرض کردم: آیا ملائکه اینجاها می‌آیند؟ فرمود: آری می‌آیند و به این پشتی‌ها تکیه می‌کنند.
پی نوشت ها:
[١] و از ما جمعی تسلیم هستند، و گروهی برنامه به خود رسیدگی و تقسیط منافع دارند، پس آنانکه در تسلیم هستند: طلب رشد می‌کنند. و اما قاسطون: در جهنم خواهند سوخت.
[٢] آنان که گفتند پروردگار ما خدا است، و سپس در این برنامه استقامت کامل داشتند: ملائکه بر آنان نازل شده و بشارت می‌دهند که می‌ترسید و محزون نگردید.