دانشنامه امام کاظم علیه السلام - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣٢ - اشک چشم

اشک چشم

خشوع بنده برابر عظمت خدا صعود وی را به دنبال دارد. انسان هنگامی که خود را در برابر عظمت معبود بی‌نهایت ناتوان می‌بیند، هنگامی که خویش را در بندگی معبود مقصر می‌بیند که از عهده بندگی و پرستش بر نیامده است، هماره خود را بدهکار دانسته و گناهکار می‌بیند. به معبود و مولای خود حق می دهد که بنده استحقاق عقوبت دارد. بنده تقصیر کار است. هر مقدار هم پرستش و عبادت کند حق بندگی به جا نیاورده است.
این گونه دیدگاه از بنده، خویشتن را طلبکار خدا نمی‌پندارد و در برابر خدا فروتن و خاضع می‌شود. این دیدگاه بنده را به درگاه خدای سبحان روانه می کند. از عظمت خدا و از تقصیر خویشتن عذر به درگاه می‌برد و به درگاه وی انابه کند. نگران خوف و خطرهایی که در اثر رفتار خویش در پیش رو دارد، باشد و به درگاه خدا و معبود خویش گریه و ناله کند و اشک چشمش جاری شود. در این راستا هر مقدار دیدن شفاف تر و بردش بیشتر باشد، عظمت معبود را بهتر در می‌یابد. خوف و خطرها را بهتر درک می‌کند؛ گریه و انابه‌اش بیشتر می شود. بدین خاطر فرزانگان بیشتر در اندیشه و از دیگران بیشتر لرزان و از عاقبت خویش بیشتر هراسانند. امام کاظم علیه‌السلام و کان یبکی من خشیة الله حتی تخضل لحیته بالدموع. [١] «آن مقدار گریه می‌نمود که محاسنش با اشک هایش تر می‌شد.» یصلی و اعضاؤه تضطرب و دموعه تجری. [٢] «در هنگام نماز بدنش می لرزید و اشک هایش جاری می‌شد».