بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٨ - جواب از اشكال مصنف(ره) بر رأى اول

زيد الظّرفيّة الدّار در حاليكه پرواضح است كه اين استعمال غلط و غير جايز مى‌باشد و نفس اين معنى خود كافى است براى عدم اتّحاد ايندو با هم چه آنكه اگر ظرفيّت اسمى با « فى » متّحد مى‌بودند از قبيل مترادفين محسوب شده و استعمال هركدام از دو معناى مترادف بجاى ديگرى بدون اشكال است چنانچه انسان را بجاى بشر و بالعكس جايز مى‌باشد.

قوله: و على هذا يظهر بطلان القول الثّانى: مشار اليه « هذا » اثبات قول سوّم كه رأى مختار مصنّف مى‌باشد.

قوله: مختلفان باللّحاظ: مقصود از اختلاف بحسب لحاظ، اختلاف در غرض از وضع است كه شرحش گذشت.

قوله: و يردّ هذا القول: مقصود از « هذا القول» قول اوّل يعنى فرموده مرحوم نجم الائمّه مى‌باشد.

قوله: انّه لو صحّ اتّحاد المعنيين: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: مع انّه لا يصحّ: ضمير در « انّه » به صحّت استعمال هريك از اسم و حرف بجاى ديگرى است.

متن: و قد اجيب عن هذا الايراد بانّه انّما لا يصحّ احدهما فى موضع الآخر، لانّ الواضع اشترط الّا يستعمل لفظ « الظّرفيّة » الّا عند لحاظ معناه مستقلّا و لا يستعمل لفظ « فى » الّا عند لحاظ معناه غير مستقلّ و آلة لغيره.

و لكنّه جواب غير صحيح، لانّه لا دليل على وجوب اتّباع ما يشترطه الواضع اذا لم يكن اشتراطه يوجب اعتبار خصوصيّة فى اللّفظ و المعنى.

و على تقدير ان يكون الواضع ممّن تجب طاعته، فمخالفته توجب العصيان لا غلط الكلام.

ترجمه:

جواب از اشكال مصنّف (ره) بر رأى اوّل‌

مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

از ايرادى كه بر قول مزبور نموديم جوابى داده شده و آن اينستكه: