بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣١٩ - امر هشتم مره و تكرار

واحدة و يحصل الامتثال بالجميع.

فلو قال المولى: تصدّق على مسكين، فمقتضى الاطلاق جواز الاكتفاء بالتّصدّق مرّة واحدة على مسكين واحد و حصول الامتثال بالتّصدّق على عدّة مساكين دفعة واحدة و يكون امتثالا واحدا بالجميع لصدق صرف الوجود على الجميع، اذ الامتثال كما يحصل بالفرد الواحد يحصل بالافراد المجتمعة بالوجود.

ترجمه: مرحوم مصنّف مى‌فرمايد:

از ميان وجوه سه‌گانه دو وجه اخير به بيان زائدى بر مفاد صيغه محتاج بوده از اينرو در صورتيكه صيغه مطلق باشد نمى‌توان آنرا بر دو وجه اخير حمل كرد لذا مولى وقتى صيغه را مطلق القاء نموده و آنرا بهيچيك از دو وجه اخير مقيّد ننمايد و بحسب فرض در مقام بيان نيز باشد نفس اطلاق دليل است بر اينكه وى وجه اوّل را اراده نموده بنابراين اگر مكلّف فرد اوّل را اتيان نمود بمجرّد انجامش امتثال حاصل مى‌شود ولى در عين حال اگر بعد از آن بآوردن فرد دوّم مبادرت ورزيد اين اتيان مضرّ نبوده و مانع از تحقّق امتثال نيست كما اينكه وجود فرد دوّم اثرى در حصول امتثال و تأمين غرض مولى ندارد.

سپس مى‌فرمايد:

از آنچه تا باينجا ذكر نموديم واضح و روشن مى‌شود كه مقتضاى اطلاق آنستكه بتوان افراد متعدّد و كثيرى را دفعة و يكجا اتيان نمود و امتثال بتمام آنها حاصل مى‌گردد.

بنابراين اگر مولى بگويد:

تصدّق على مسكين، مقتضاى اطلاق اينستكه جايز باشد به صدقه دادن بيك فقير بتوان اكتفاء نمود كما اينكه اگر فقراء بسيارى را يكجا صدقه دهند امتثال نيز حاصل مى‌گردد و تصدّق بر جميع ايشان يك امتثال محسوب مى‌شود زيرا صرف الوجود هم بر فرد واحد صادق بوده و هم بر جميع افراد دفعى زيرا همانطوريكه گفته شد امتثال هم بفرد واحد صادق بوده و هم به مصاديقى كه در عالم وجود خارج مجتمعا و دفعتا اتيان مى‌شوند.