بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٣ - استعمال لفظ مشترك در بيش از يك معنا

پس در اينمثال چنانچه ملاحظه مى‌شود لفظ « عين » مشترك بوده و در حال تثنيه در دو معناى چشم و چشمه استعمال گرديده.

و همانطوريكه از كلمه « عينين » مى‌توان بدون ترديد و اشكالى دو فرد از چشم يا دو فرد از چشمه را اراده نمود و در امكان و صحّتش احدى اشكال ننموده عينا و بدون هيچ فرقى اراده فردى از چشم و فردى از چشمه از آن در استعمال واحد هم ممكن و هم صحيح مى‌باشد.

بيان مراد

حاصل فرموده مرحوم مصنّف در تنبيه اوّل آنستكه:

اگرچه بين اصوليّون چنين مشهور شده كه بحث جواز و عدم جواز استعمال لفظ در اكثر از معنا را اختصاص به لفظ مشترك داده‌اند ولى هيچ وجهى براى اين تخصيص وجود ندارد زيرا قائلين بعدم جواز استعمال مذكور دليلشان اينستكه تعلّق گرفتن دو لحاظ مستقلّ به يك ملحوظ در آن واحد عقلا مستحيل و غير ممكن است و وقتى اينحكم از مستقلّات عقلى بود در محلّش مقرّر است كه احكام عقلى تخصيص‌بردار نيست از اينرو همانطوريكه نسبت به لفظ مشترك عقل حاكم به عدم جواز و امكان استعمال ياد شده مى‌باشد در غيرش نيز اينحكم عينا ثابت و مسلّم است بنابراين استعمال لفظ در دو معناى مجازى يا در معناى حقيقى و مجازى در آن واحد نيز عقلا غير ممكن است در نتيجه تفصيلى كه برخى از مانعين و قائلين بعدم جواز استعمال در اينمقام داده و در مشترك بمنع جواز و در غيرش بجواز معتقد شده‌اند على الظّاهر صحيح نيست.

و حاصل فرموده ايشان در تنبيه دوم اينستكه:

جماعتى از قائلين به عدم جواز استعمال لفظ در اكثر از معنا تفصيل ديگرى داده و فرموده‌اند:

استعمال لفظ در اكثر از معنا نسبت به خصوص لفظ مشتركى كه مفرد باشد جايز نيست ولى در تثنيه و جمع بدون اشكال و محذور است يعنى مى‌توان از لفظ « عينين » دو معنا اراده كرد مثلا در استعمال « جئني بعينين» صحيح است گوينده از