تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٦٧

بماند از خدا هرگز پنهان نخواهد ماند، و اين مخالفتهاى شما در برابر فرمان پيامبر ص مجازات دردناكى در دنيا و آخرت دارد.

در اينكه منظور از" فتنه" در اينجا چيست؟ بعضى از مفسران آن را به معنى قتل و بعضى به معنى گمراهى و بعضى به معنى تسلط سلطان ظالم، و سر انجام بعضى به معنى بلاى نفاق كه در قلب انسان آشكار مى‌شود دانسته‌اند.

اين احتمال نيز وجود دارد كه منظور از فتنه، فتنه‌هاى اجتماعى و نابسامانيها و هرج و مرج و شكست و ساير آفتهايى است كه بر اثر تخلف از فرمان رهبر دامنگير جامعه مى‌شود.

ولى به هر حال فتنه مفهوم وسيعى دارد كه همه اين امور و غير اينها را شامل مى‌شود. همانگونه كه" عذاب اليم" ممكن است عذاب دنيا يا آخرت يا هر دو را در بر گيرد.

قابل توجه اينكه در تفسير آيه فوق غير از آنچه گفتيم دو احتمال ديگر ذكر كرده‌اند:

نخست اينكه: منظور از" لا تَجْعَلُوا دُعاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعاءِ بَعْضِكُمْ بَعْضاً" اين است كه هنگامى كه پيامبر ص را صدا مى‌زنيد با ادب و احترامى كه شايسته مقام او است وى را بخوانيد، نه همچون صدا زدن يكديگر، زيرا بعضى از كسانى كه با ادب اسلامى آشنا نبودند خدمت پيامبر ص مى‌رسيدند و در ميان جمع يا تنهايى مرتب: يا محمد! يا محمد! ... مى‌گفتند به گونه‌اى كه شايسته يك رهبر بزرگ آسمانى نبود، هدف اين است كه او را با تعبيراتى مانند يا رسول اللَّه و يا نبى اللَّه و با لحنى معقول و مؤدبانه صدا بزنند.

در بعضى از روايات نيز اين تفسير وارد شده است، ولى با توجه به آيه گذشته و تعبيرات ذيل خود اين آيه كه سخن از اجابت دعوت پيامبر ص و غائب نشدن از محضر او بدون اذن مى‌گويد اين تفسير با ظاهر آيه سازگار نيست، مگر اينكه‌